Әй Аллаһның коллары! Шуны белегез: иң яхшы сүз — ул Аллаһ сүзе, иң яхшы юл — ул Мөхәммәднең (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) юлы, иң начар гамәл — диндәге яңалык. Һәм дә һәр диндәге яңалык — ул каршылык, һәм дә һәр каршылык (бидгать) утка алып бара.

Әй Аллаһның коллары! Әгәр мин сездән Коръәндәге иң яхшы сүрә нинди дип сорасам, сезнең күбегез, мөгаен, бу Коръәнне ачучы «әл-Фатиха» сүрәсе, ә Коръәндәге иң яхшы аять – «әл-Күрси» аяте дип әйтер.

Имам әл-Бохари Әбү Сәгыйд ибн әл-Мүгәллә дигән сәхабәдән (Аллаһ аннан разый булсын) хәдис китерә. Ул болай дип сөйли:

كُنْتُ أُصَلِّي فِي الْمَسْجِدِ، فَدَعَانِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَلَمْ أُجِبْهُ، فَقُلْتُ:

«Мин намаз укый идем, шул вакытны мине Аллаһның Илчесе (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) чакырды, ләкин мин аңа җавап бирмәдем (чөнки намаз белән мәшгуль идем). Аннары мин аңа болай дидем:

يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي كُنْتُ أُصَلِّي

«Йә Аллаһның Илчесе, мин намазда идем».

Ә Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) болай диде:

أَلَمْ يَقُلِ اللَّهُ: اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُمْ؟

«Ә Аллаһы Тәгалә: “Аллаһка Һәм Аның Илчесенә ул сезне чакырганда җавап бирегез”, — дип әйтмимени?».

Аннан ул миңа болай әйтте:

لأُعَلِّمَنَّكَ سُورَةً هِيَ أَعْظَمُ السُّوَرِ فِي الْقُرْآنِ قَبْلَ أَنْ تَخْرُجَ مِنَ الْمَسْجِدِ

«Бу мәчеттән чыкканчы мин сиңа Коръәндәге иң бөек сүрәне өйрәтермен».

ثُمَّ أَخَذَ بِيَدِي، فَلَمَّا أَرَادَ أَنْ يَخْرُجَ قُلْتُ لَهُ أَلَمْ تَقُلْ:

Шуннан соң ул мине кулымнан тотты һәм мәчеттән чыкканда ук мин аңа:

لأُعَلِّمَنَّكَ سُورَةً هِيَ أَعْظَمُ سُورَةٍ فِي الْقُرْآنِ

«Әй Аллаһның Илчесе, син бит мине Коръәннең иң бөек сүрәсенә өйрәтәм, дидең», — дип әйттем.

Шуннан соң ул (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) әйтте:

(الحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ العَالَمِينَ)، هِيَ السَّبْعُ المَثَانِي، وَالقُرْآنُ العَظِيمُ الَّذِي أُوتِيتُهُ

«”Бөтен мактау галәмнәрне тәрбия кылучы Аллаһка” — бу кабатлана торган җиде аять (һәр рәкәгатьтә ул аятьләр укыла) һәм миңа бүләк ителгән бөек Коръән».

Әл-Бохари, 4474.

Шулай итеп, «әл-Фатиха» сүрәсе – Коръәндә һәм, гомумән, Аллаһ (Ул пакь һәм югары) тарафыннан иңдерелгән барлык китаплардагы иң яхшы сүрә. Коръәннән һәм Сөннәттән күп дәлилләр бу сүрәнең югары дәрәҗәле булуын күрсәтә. Ошбу сүрәнең урынын аңларга мөмкинлек бирә торган ике күрсәтмә генә китерербез.

1. Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) болай дип әйтә:

قالَ اللَّهُ تَعالَى

Аллаһы Тәгалә болай әйтте:

قَسَمْتُ الصَّلاَةَ بَيْنِي وَبَيْنَ عَبْدِي نِصْفَيْنِ فَنِصْفُهَا لِي وَنِصْفُهَا لِعَبْدِي وَلِعَبْدِي مَا سَأَلَ ‏

«Мин намазны /әс-саләһ/ Үзем белән колым арасында ике өлешкә бүлдем һәм колыма [бу сүрәне укыганда] ул сораган нәрсә булыр».

فإذا قالَ العَبْدُ: {الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ العالَمِينَ}، قالَ اللَّهُ تَعالَى: حَمِدَنِي عَبْدِي

Кол: «Барча мактаулар галәмнәрне тәрбия кылучы Аллаһка», — дигәч, Аллаһы Тәгалә: «Колым мине мактады», — ди.

وإذا قالَ: {الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ}، قالَ اللَّهُ تَعالَى: أثْنَى عَلَيَّ عَبْدِي

Ә инде [кол]: «Рәхимле, Шәфкатьле», — дигәч, Аллаһы Тәгалә: «Колым Минем хакта яхшы сүз әйтте», — ди.

وإذا قالَ: {مالِكِ يَومِ الدِّينِ}، قالَ: مَجَّدَنِي عَبْدِي

Ә инде [кол]: «Кыямәт көне Патшасына!». Аллаһы Тәгалә: «Мине колым данлады», — ди.

فإذا قالَ: {إيَّاكَ نَعْبُدُ وإيَّاكَ نَسْتَعِينُ} قالَ: هذا بَيْنِي وبيْنَ عَبْدِي، ولِعَبْدِي ما سَأَلَ

Ә инде [кол]: «Сиңа гына гыйбәдәт кылабыз һәм Синнән генә ярдәм сорыйбыз», — дисә, Аллаһы Тәгалә: «Бу Минем белән колым арасында һәм Минем колыма ул сораган нәрсә булыр», — ди.

فإذا قالَ: {اهْدِنا الصِّراطَ المُسْتَقِيمَ صِراطَ الَّذينَ أنْعَمْتَ عليهم غيرِ المَغْضُوبِ عليهم ولا الضَّالِّينَ} قالَ: هذا لِعَبْدِي ولِعَبْدِي ما سَأَلَ

Аллаһы Тәгалә: «Безне туры юлга – үзең игелек кылган кешеләрнең юлыннан алып бар», — дигәч, Аллаһы Тәгалә: «Бу Минем колым өчен, һәм Минем колыма ул сораган нәрсә булыр», — ди.

Мөслим, 395.

«Әл-Фатиха» сүрәсенең бер исеме — ул намаз /әс-саләһ/, чөнки ул һәр намазда укыла.

Әй кардәшләр! Әй мөэминнәр! Әй мөселманнар! Бу без укыган һәр намазның рәкәгатьләрендә була. Шуңа күрә безнең йөрәкләребез намазда булырга тиеш һәм бу гыйбәдәт вакытында кеше кем алдында басып торганын аңларга тиеш. Кайсыбыз да булса «әл-Фатиха» сүрәсен укыса, ул безнең ни дәрәҗәдә зәгыйфь, Аллаһы Тәгаләнең бихисап мәхлукларының берсе генә булуыбызны аңларга тиеш. Күктә, Җирдә, диңгездә, коры җирдә күпме җан иясе бар? Без бу исәпсез-хисапсыз мәхлуклар арасында нибары бер кисәкчек кенә. Һәм син, шундый зәгыйфь зат, болай дисең: {الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ العالَمِينَ}. Сиңа (зәгыйфь затка, көчсез мәхлукка) галәмнәрнең Раббысы, күкләрнең һәм Җирнең кодрәтле Хакиме /Дҗәббәру әс-сәмәүәти үәл-әрд/ : «Мине колым мактады», — ди. Син: {الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ}, — дисәң, ул: «Колым минем хакта яхшы сүзләр әйтте», — ди. Әй Аллаһның коллары, шуңа күрә намазда «әл-Фатиха» сүрәсен укыганда, әйдәгез, бу мәгънәләрне аңлап, аларны йөрәгебез аша үткәрик.

2. Әй Аллаһның коллары, намаз бу диннең терәге /гәмүдү әд-диин/ булган «әл-Фатиха» сүрәсеннән башка була алмый. Бу — шушы сүрәнең бөеклеген күрсәтүче икенче дәлил.

Хәдистә Гүбәд ибн әс-Сәмиттән (Аллаһ аннан разый булсын) Аллаһның Илчесенең (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) мондый сүзләре китерелә:

لَا صَلَاةَ لِمَن لَمْ يَقْرَأْ بفَاتِحَةِ الكِتَابِ

«Китапны ачучы «әл-Фатиха» сүрәсен укымаган кешенең намазы юк».

Әл-Бохари, 756 һәм Мөслим, 394 тапшыра.

Әгәр дә бу сүрә шулкадәр югары дәрәҗәгә, шундый өстенлеккә ия булмаса, ул ошбу диннең баганасы булып торган намаз баганасы булмас иде.

Әй Аллаһның коллары, «әл-Фатиха» сүрәсенең исемнәре күп икәнен беләсезме? Аларның берсе «Үмм әл-Куръән» «Коръәннең анасы (нигезе)», чөнки бу сүрә Коръәндә булган барлык мәгънәләрне үз эченә ала. «Әл-Фатиха» сүрәсе бөтен динне үз эченә ала, ә Коръән бу сүрә өчен аңлатма булып тора. «Әл-Фатиха» сүрәсендә, гомумән, Коръәндә әйтелгәннәрнең барысы да җыелган, анда бу диннең нигезләре һәм асылы тупланган: ихлас гыйбәдәт кылу бары тик Аллаһка гына, Аллаһның Рәсүленә (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) иярү.

«Әл-Фатиха» сүрәсе ни өчен Коръәндә иң яхшы сүрә икәнлеге турында уйланганыгыз бармы? Үзендә булган мәгънәләр аркасында әлбәттә. Ибн әл-Каййим (Аллаһ аны ярлыкасын) болай әйтә:

«Бөтен Коръән мәгънәләре буенча «әл-Фатиха» сүрәсенә, «әл-Фатиха» сүрәсе үзе {إيَّاكَ نَعْبُدُ وإيَّاكَ نَسْتَعِينُ} «Бары тик Сиңа гына гыйбәдәт кылабыз һәм бары Синнән генә ярдәм сорыйбыз» сүзләренә кайтып кала.

Бөтен Коръән шул сүзләргә кайтып кала, шуңа күрә Ибн әл-Каййим «Мәдаридҗ әс-саликин» китабының өч томын менә шушы сүзләрне аңлатуга багышлаган.

Әй Аллаһның коллары, бу сүрәдә безнең өчен бик күп файдалы нәтиҗәләр һәм сабаклар бар. Галимнәр 100 дән артык үгет-нәсыйхәт санап чыкканнар, әмма без сезнең белән кайберләрен генә телгә алырбыз.

БЕРЕНЧЕСЕ. Әгәр син «әл-Фатиха» сүрәсе турында уйласаң, анда Бераллалыкның (Тәүхиднең) өч төре күрсәтелгәнен күрерсең. Моның нәрсә икәнен белмисез дип әйтмәгез, чөнки әгәр сез Тәүхиднең нәрсә икәнен белмисез икән, сез мөселман түгел, чөнки Тәүхид булган очракта гына мөселман булып була. «Мөселман» һәм «Бер Аллаһка гына гыйбәдәт кылучы» сүзләре — синонимнар. Әгәр синдә Тәүхиднең өч төре бар икән, син Тәүхидне тормышка ашыручы кеше булачаксың:

• Син шуны танырга тиешсең: Аллаһы Тәгалә – бердәнбер Раббы, Хәким, юктан бар Кылучы, барча галәмнәрнең һәм бар нәрсәнең Хуҗасы.
• Аллаһ бердәнбер иләһ, Аңа бөтен төр гыйбәдәтләрне багышлыйлар, Аңа гыйбәдәт кылалар һәм Аны иләһи сыйфатлар белән сыйфатлыйлар.
• Аллаһ – Коръәндә һәм Пәйгамбәребезнең (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) Сөннәтендә әйтелгән бердәнбер иләһи исемнәр һәм сыйфатлар иясе.

Тәүхиднең бу өч төренең барысы да синдә булырга тиеш, әгәр алар юк икән, син «Бер Аллаһка гына гыйбәдәт кылучы» түгел.

«Әл-Фатиха» сүрәсендә Тәүхиднең шушы өч төренә дә күрсәтмә бар. Әгәр син: {الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ العالَمِينَ} «Барча мактаулар галәмнәрнең Раббысы булган Аллаһка», — дисәң, ягъни безнең бөтен гыйбәдәт кылуыбыз Аллаһыны данлау һәм олылау белән бара, димәк, Аллаһ гыйбәдәтләр багышланган бердәнбер иләһ. {رَبِّ العالَمِينَ} «Галәмнәрнең Раббысы», — дисәң, син Аллаһны галәмнәрнең Хуҗасы булган бердәнбер Раббы дип саныйсың. {الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ} дип әйткәндә, син Аллаһның күркәм Исемнәре һәм бөек (югары) сыйфатлары бар икәнлеген раслыйсың. Шулай итеп, бу сүрә Тәүхиднең барлык өч төренә дә күрсәтә.

Әй Аллаһның коллары, «Әл-Фатиха» сүрәсе турында уйланыгыз. Бу бик мөһим! Без сезнең белән нәрсә турында гына уйласак та, нинди генә буш әйберләргә без үзебезнең фикерләү сәләтләребезне сарыф итмибез, тик сүз дин турында барганда, ни өчендер «миңа кыен» дибез. Кеше бик нечкә, катлаулы нәрсәләрне аңлый, ләкин сүз дин турында барганда, Тәүхиднең өч төре турында барганда, ул моны катлаулы дип әйтә. Монда бернинди кыенлык юк! Бу синең динең!

ИКЕНЧЕДӘН, «әл-Фатиха» сүрәсе Аллаһы Тәгаләнең бердәнбер гыйбәдәт кылырга лаеклы Зат икәнлеген, ул Үзе генә бар нәрсәнең Хуҗасы һәм Хакиме икәнлеген күрсәтә һәм Аның Хаким һәм Патша икәнлеген күрсәтә. Шулай итеп, ул Аның илаһилеген, патшалыгын һәм хакимлеген күрсәтә.

Ә хәзер күңелегездән Коръәннең соңгы сүрәсенә — «ән-Нәс» сүрәсенә күчегез:

قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ ✿ مَلِكِ النَّاسِ ✿ إِلَهِ النَّاسِ

«Кешеләрнең Раббысына, кешеләрнең Патшасына, кешеләрнең Алласына сыенам…».

Коръән, «Кешеләр» сүрәсе, 114:1-3

Бу өч нәрсә: Аның хакимлеге, Аның патшалыгы һәм Аның илаһилеге тагын бер тапкыр ассызыклана. Гаҗәп түгелме соң бу? Коръәннең башы һәм ахыры: «әл-Фатиха» сүрәсе белән «ән-Нәс» сүрәсе, бер-берсе белән туры килә.

Әй Аллаһның коллары, бу «әл-Фатиха» сүрәсе. Ниндидер гамәл кылсаң, Аллаһы Тәгалә сиңа әҗерен бирер һәм Кыямәт көнендә үлчәүдә бу гамәл ярдәм итәр, басыр дисең. Исеңдә тот! Син кылган гамәлләрнең барысын да Аллаһ синнән кабул итәчәк, әгәр син ике шарт үтәсәң генә, югыйсә юк.

Беренче шарт: синең гамәлләрең Аллаһ ризалыгы өчен генә кылынырга тиеш. Бу ихласлык /ихлясъ/ дип атала.

Икенче шарт: син кылган гамәлләр Коръәндә һәм Сөннәттә Аллаһы Тәгалә Үзенең Пәйгамбәре (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) аркылы билгеләгәнчә булырга тиеш.

Әгәр бу ике шарт юк икән, ул кабул ителми: бәлки син бу гамәлне ихлас күңелдән эшлисеңдер, ләкин моңа Аллаһ Коръәндә яки Сөннәттә күрсәтмәгән, яисә Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) моңа өйрәтмәгән; яки, бәлкем, Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) моңа өйрәткән булган, ләкин син моны ихлас күңелдән Аллаһ ризалыгы өчен түгел, ә кеше күрсен дип эшлисеңдер. «Әл-Фатиха» сүрәсе безгә бу ике шартны Коръәннең башында ук күрсәтә.

{إيَّاكَ نَعْبُدُ} «Бары тик Сиңа гына гыйбәдәт кылабыз», ягъни безнең барлык изге эшләребез кем өчендер яки нәрсә өчендер түгел, фәкать Аллаһ ризалыгы өчен генә.

{اهْدِنا الصِّراطَ المُسْتَقِيمَ} «Безне Туры юлдан алып бар», ягъни Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) юлы белән, безнең барлык гамәлләребез Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) алып килгәннәргә туры килергә тиеш дигән сүз.

Әй Аллаһның колы, белеп тор: синең йөрәгеңдә өч йөрткеч бар, алардан башка синең йөрәгең үле була һәм бернинди гыйбәдәт кылу мөмкин түгел. Гыйбәдәтнең үзендә өч әйбер (йөрткеч) һичшиксез булырга тиеш:

Беренчесе — Аллаһка мәхәббәт, чөнки ул сине Аллаһка барырга, аңа омтылырга мәҗбүр итә.

Икенчесе — Аллаһның (Ул пакь һәм бөек) әҗер-савабына өмет. Бу сине дәртләндерә һәм алга алып бара.

Өченчесе — Аллаһтан һәм Аның җәзасыннан курку. Бу сине кысаларда булырга һәм Туры юл чикләреннән чыкмаска мәҗбүр итә.

Бу өч әйбер дә «әл-Фатиха» сүрәсендә бар: {الْحَمْدُ لِلَّهِ} «Барча мактаулар Аллаһка» — ул Аллаһка мәхәббәт, чөнки гарәп телендә «الْحَمْد» /әл-хәмд/ — мактау гына түгел, ә мәхәббәт белән мактау. Кемнедер мактаганда һәм яратмаганда, бу «мәдх» дип атала, ә менә тулы мәхәббәт аркылы мактаганда — бу «әл-хәмд». Шулай итеп, {الْحَمْدُ لِلَّهِ} – мәхәббәткә күрсәтмә ул.

{الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ} — өметкә күрсәтмә, Аллаһ — «Рәхимле, рәхимлелеге белән бөтен тереклекне Колачлаучы». Ул безгә көндезен дә, төнен дә бу дөньяда, ә мөэминнәргә мәңгелек дөньяда үзенең рәхим-шәфкатен күрсәтүче. Бу безне өметләндерә.

{مَالِكِ يَومِ الدِّينِ} «Кыямәт көне Хакиме». Без барыбыз да, безне юктан бар Кылучы каршына шәрә, тулысынча ялангач (хәзер бездә булган киемнән берни дә булмаячак), яланаяк басып торачак көннең Хакиме. Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) болай әйтте:

يُحْشَرُ النَّاسُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عُرَاةً غُرْلًا بُهْمًا

«Кешеләр Кыямәт көнендә ялангач, сөннәткә утыртылмаган хәлдә һәм /бүһмән/ җыелачак».

Һәм кешеләр:

وَمَا بُهْمًا؟

«Нәрсә соң ул /бүһмән/?», — дип сорадылар.

Ул:

لَيْسَ مَعَهُمْ شَيْءٌ

«Бу аларның бернәрсәсе дә булмаячак дигәнне аңлата», — дип җавап бирә.

әл-Бохари 514, Әхмәд 16042

Синең үзең белән бернәрсә дә булмаячак: син биредә сатып алган милек тә, күчемсез милек тә, ниндидер дәрәҗәле урын да, вазыйфа да, багланышлар да. Син берүзең генә һичнәрсәсез Аллаһ (Ул пакь һәм югары) каршында басып торачаксың. {مَالِكِ يَومِ الدِّينِ} дип әйтсәң, син шуларны искә төшерәсең һәм бу сүзләр сине Аллаһтан (Ул пакь һәм югары) куркырга мәҗбүр итә.

Кеше, һичшиксез, үзенең теләсә кайсы гыйбәдәтендә бу өч нәрсәне — мәхәббәт, өмет һәм куркуны, берләштерергә тиеш. Элгәреләр болай әйтәләр, Аллаһка (Ул пакь һәм югары) бары тик өмет нигезендә генә гыйбәдәт кылучы — адашкан /мүрдҗии/, ул, ни генә эшләсә дә, Аллаһ — Рәхимле, шуңа күрә барысы да әйбәт булачак дип уйлый. Галимнәр әйтүенчә, Аллаһка курку нигезендә генә гыйбәдәт кылучы — /харидҗи/, ә мәхәббәт нигезендә генә гыйбәдәт кылучы — динсез /зиндыйк/.

«Әл-Фатиха» сүрәсе бу өч әйберне үз эченә туплый. Карагыз, бу нинди матур! Гыйбәдәт кылу шушы өч нәрсәне үз эченә алырга тиеш. Ә хәзер уйлап карагыз, сез бу сүрәне укый башлыйсыз һәм {الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ العالَمِينَ} дисез. Йөрәгегез Аллаһка (Ул пакь һәм югары) мәхәббәт белән тула. {الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ} «Рәхимле, Шәфкатьле» — йөрәк Аллаһның (Ул пакь һәм югары) әҗер-савабына өмет белән тула. {مَالِكِ يَومِ الدِّينِ} «Кыямәт көненең, Хисап көненең Хакиме /йәүм әд-дин/». Сине Аллаһтан курку биләп ала. Син бу өч әйберне йөрәгеңә җыйгач, соңыннан инде: {إيَّاكَ نَعْبُدُ} «Синең Үзеңә генә гыйбадәт кылабыз», — дисең, чөнки синдә мәхәббәт, өмет һәм курку булса гына гыйбәдәт кылу мөмкин, әй Аллаһның колы!

Әй Аллаһның колы, «әл-Фатиха» сүрәсен караганда, хәзер бер генә җөмлә турында уйла: {إيَّاكَ نَعْبُدُ} «Синең Үзеңә генә гыйбадәт кылабыз». Моның нәрсә икәнен беләсеңме? Аллаһы Тәгалә безне ни өчен яраткан? Ул безне бары тик Аңа гына гыйбәдәт кылу өчен яратты. Бу — гыйбәдәт кылу хокукында Аллаһы Тәгаләнең бердәнберлеге /Тәүхид әл-Үлүһийә/. Безнең барча гыйбәдәтләребез фәкать Аллаһка (Ул пакь һәм югары) гына. {إيَّاكَ نَعْبُدُ} «Синең Үзеңә генә гыйбадәт кылабыз» дигән сүзләр өчен күкләр күтәрелгән, җир җәелгән. Бу сүзләр хакына Кыямәт көне, һәлакәт һәм Хисап көне тетрәве булачак. Шушы сүзләр өчен Аллаһ (Ул пакь һәм югары) безне җыяр, Үлчәү куелыр, Сыйрат күпере салыныр. Бу сүзләр хакына кемгәдер уң кулына (Аллаһы Тәгалә безне шулар арасыннан кылсын), кемгәдер сул кулына һәм арттан (Аллаһы Тәгалә безне моннан сакласын) төргәкләр таратылачак.

Димәк, {إيَّاكَ نَعْبُدُ} «Синең Үзеңә генә (йә Аллаһ) гыйбадәт кылабыз». Беркемнән дә котылу һәм ярдәм сорамыйбыз, бары тик Синнән генә; дога кылып ялваруларыбыз белән Сиңа гына мөрәҗәгать итәбез; корбан чалуыбыз Синең ризалыгың өчен генә; тәвәккәлләүләребез Сиңа гына; өметебезне Синең белән генә баглыйбыз; куркуыбыз бары Синнән генә.

Коръән дә башыннан ахырына кадәр шуны әйтә: {إيَّاكَ نَعْبُدُ} «Синең Үзеңә генә (йә Аллаһ) гыйбадәт кылабыз». Әмма шул ук вакытта үзләрен мөселманнар рәтенә кертүче һәм Аллаһтан башка берәрсенә гыйбәдәт кылучы һәм ширек кылучы кешеләр дә бар. Алар каберләргә йөриләр һәм үлгәннәрдән дога кылып нидер сорыйлар, (бәрәкәт алам дип) туфракларына ышкылалар, ниндидер амулетларга, талисманнарга, ниндидер хорафатларга ышаналар, кайсыдыр шәехләргә, изгеләргә гыйбәдәт кылалар, Аллаһ (Ул пакь һәм югары) сакласын.

Һәр мөселман язмышка ышанырга тиеш. Ләкин бу нәрсә дигән сүз соң? Кеше язмышка ышанучы булып санала, әгәр:

1. ул Аллаһы Тәгаләгә таяна, чөнки һәрнәрсәнең Аннан гына торганын белә: Ул нәрсәнедер хәл итсә, шул була, ул нәрсәнедер теләмәсә, бу әйбер беркайчан да булмаячак — Аның карары котылгысыз, Аның карарын беркем дә үзгәртә алмый, шуңа күрә без бары тик Аңа гына таянабыз;
2. һәрнәрсәнең Аллаһтан гына торганын белеп, кеше үзенә бәйлене эшләргә тиеш: берәрсе туры юлдан киткән икән, бу — Аллаһы Тәгаләнең юл күрсәтүе сәбәпле, ә берәрсе адашкан икән, бу — Аллаһы Тәгалә юл күрсәтмәгәнгә күрә. Син моңа ышанырга, әмма шул ук вакытта үзеңнән торганның барысын да эшләргә тиешсең. Аллаһка якынаер өчен барысын да эшлә. Барлык изге гамәлләрне кыл. Хәлеңнән килгәннең барысын да эшлә. Димәк, син үзеңнән торганны эшләргә һәм шул ук вакытта Аллаһка таянырга тиешсең — бу язмышка ышану була.

Һәм дә «Әл-Фатиха» сүрәсе безгә моны {إيَّاكَ نَعْبُدُ} «Синең Үзеңә генә (йә Аллаһ) гыйбадәт кылабыз» дигән сүзләрдә күрсәтә. Ләкин шул ук вакытта {وإيَّاكَ نَسْتَعِينُ} «Синнән генә ярдәм сорыйбыз» – Синең ярдәмеңә өметләнәбез. Аллаһка гыйбәдәт кылганда үзеңә өмет итмә. Әгәр Ул сине ярдәмсез калдырса, син бернинди яхшылык эшли алмассың, һәлак булачаксың һәм харап булачаксың!

Шуңа күрә Ибн әл-Каййим (Аллаһ аны ярлыкасын) болай ди:

«Кешеләр бу мәсьәләдә дүрт төркемгә бүленә:

Беренче төркем — Аллаһка гына гыйбәдәт кылучылар, намазларын вакытында укып: «Йә Аллаһ, миңа ярдәм ит», — дип, Аның ярдәменә таянучылар. «Намазга ашыгыгыз /хәййә галәс-саләһ/» дигән сүзләрне ишеткәч, алар: «Аллаһы Тәгаләдән башка көч-куәт юк /лә хәүлә үә лә куүәтә иллә биЛләһ/», — диләр. Әгәр Аллаһ ярдәм итмәсә, алар берни дә эшли алмаячак. Гыйбәдәтне дә һәм шулай ук ярдәмгә өметне дә.

Икенче төркем — Аллаһка гыйбәдәт кылучылар, әмма шул ук вакытта аңа өмет багламаучылар. Алар җиңүгә һәм уңышка ирешмәячәк.

Өченче төркем — Аллаһка өмет баглаучылар, ләкин аңа гыйбәдәт кылмаучылар. Алар аңа ниндидер тыелган әйберләрдә өметләрен баглыйлар: «Йә Аллаһ, ярдәм ит» дигән сүзләр белән спиртлы эчемлекләр саталар, риба (процент) белән шөгыльләнәләр һәм шул ук вакытта Аллаһның ярдәменә өметләнәләр.

Дүртенче төркем — Аллаһка гына гыйбәдәт кылмаучылар һәм Аллаһка тәвәккәл кылмаучылар. Һәм дә бу иң начар төркем.

{اهْدِنا الصِّراطَ المُسْتَقِيمَ} «Безне туры юлга күндер». Ничә туры юл /әс-сыраат әл-мүстәкыйм/ бар? Ике? Өчме? Бишме? Унмы? Юк! Бер генә, чөнки хакыйкать бер генә. Шуңа күрә «сыраат» сүзенең күплек саны юк, чөнки ул бер генә. Бу нинди бердәнбер дөрес юл соң?

Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) болай дигән:

تَفْتَرِقُ أُمَّتِي عَلَى ثَلَاثٍ وَسَبْعِينَ مِلَّةً كُلُّهُمْ فِي النَّارِ إِلَّا مِلَّةً وَاحِدَةً

«Минем өммәтем җитмеш өч төркемгә бүленәчәк — берсеннән кала барысы да ут эчендә».

Сәхабәләр: «Кемнәр ул, әй Аллаһның Илчесе?», — дип сораганнар.

Ул болай әйткән:

مَا أَنَا عَلَيْهِ وَأَصْحَابِيْ

«Бу мин һәм минем сәхабәләрем (юлында) булучылар».

әт-Тирмизи 2641, әт-Табәрани 14646 һәм әл-Хәким 444

Туры юл /сыраат әл-мүстәкыйм/ — ул Пәйгамбәребезнең (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын), аның сәхабәләренең һәм аларның тарафдарларының, Туры юл имамнарының юлы. Беренчел Ислам юлы, ошбу төркемнәр һәм ошбу бүленеш барлыкка килгәнче — сәхабәләр Исламы, бу туры юл /сыраат әл-мүстәкыйм/. Аллаһы Тәгалә безне шул юлдан алып барсын иде.

Аннары «әл-Фатиха» сүрәсе безгә кешеләрнең өч төркемнән торуын хәбәр итә:

1) {صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ} «Үзең яхшылык кылганнарның юлыннан». Ягъни болар — Аллаһы Тәгаләдән рәхмәт /нигмәт/ алучылар.

2) {الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ} «Аллаһның ачуы астындагылар».

3) {الضَّالُّون} «адашканнар».

Аллаһы Тәгалә безне беренче төркемнән кылсын һәм калган ике төркемнән ясамасын иде.

Без сезнең белән барырга теләгән һәм Аллаһыдан сораган {صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِم} «Аллаһ яхшылык кылганнар» кемнәр алар? Болар — дөрес гыйлемгә /әл-һүдә/ ия булучылар һәм бу гыйлемнәрен гамәлләренә /әл-гамәл әс-салих/ күчерүчеләр. Дөрес динне, бигрәк тә аның гакыйдәсен белгән һәм гыйлемгә таянып эш итүчеләр.

Икенче төркем: {الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ} «которые под гневом Его (Аллаха)» — Аллаһы Тәгалә аларга гыйлем биргән, әмма алар алган гыйлемнәре буенча гамәл кылмыйлар, ә үзләре теләгәнчә эшлиләр. Аллаһ яһүдләргә Тәүрат йөкләнгәнлеге хакында болай әйтә:

مَثَلُ الَّذِينَ حُمِّلُوا التَّوْرَاةَ ثُمَّ لَمْ يَحْمِلُوهَا

«Тәүрат йөкләнгән кешеләрнең мисалы (аларга Тәүрат турында гыйлем бирелде), ләкин алар аны күтәрә алмадылар».

Коръән, «Җомга» сүрәсе, 62:5

Гыйлемнәре бар иде, ә гамәлләрендә алар аны күтәрә алмадылар, шуңа күрә алар Аллаһның ачуы астында. Хакыйкатьне белә торып, аның буенча гамәл кылмаучылар булудан Аллаһ сакласын.

Өченче төркем: {الضَّالُّون} «адашучылар» — Аллаһка гыйбәдәт кылырга теләүчеләр, ләкин гыйлемнәре булмаганнар, динне белмичә һәм өйрәнмичә, наданлык нигезендә Аллаһка гыйбәдәт кылучылар.

Әй Аллаһның коллары, әй кардәшләр, үземнән дә, сездән дә үтенеп сорыйм, шушы дин гыйлемен алучылардан булыгыз. Ялкауланмагыз! Иң мөһиме шул! Бу сезнең яратылуыгызның максаты, Аллаһның динен белегез һәм белгәннәрегезне үтәгез. Шәйтан сезнең игътибарыгызны бу эштән читкә юнәлтмәсен. Һәм һич тә белемсез, ниндидер гореф-гадәтләр һәм традицияләр нигезендә, яки үзең теләгәнчә, яисә үзең дөрес дип санаганча, Аллаһка гыйбәдәт кылучылардан булмагыз. Коръәндә һәм Сөннәттә булмаган нәрсәләрне эшләүче күпме кеше гыйлемсез гыйбәдәт кыла! Өйрәнгән һәм белгән, ләкин үзенең тәкәбберлеге яки нәфесе, теләкләре аркасында Аллаһ (Ул пакь һәм югары) әмер иткәнне үтәмәүчел кешеләр арасыннан булмагыз.

Әй Аллаһның коллары, беләсезме «әл-Фатиха» сүрәсе безне Аллаһка ялварып ничек дога кылырга кирәклеген өйрәтә. Чөнки бу сүрә үзе дога булып тора бит. Күпләр аны Аллаһы Тәгаләгә иң хәерле дога кылу икәнен уйлап та карамыйча укыйлар. Бу сүрә безне Аллаһы Тәгаләдән берәр нәрсә сораганчы, башта Аны мактарга һәм Аның исемнәрен әйтергә кирәклегенә өйрәтә. Бу — Аллаһга якынлашу һәм догага җавап алу өчен иң яхшы чараларның берсе. Аны олугла, Аның исемнәрен данла:

الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ ✿ مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ

«Рәхимле, Шәфкатьле, Кыямәт көненең Хакименә!».

Коръән, «әл-Фатиха» сүрәсе, 1:3-4

Аннары гына сора! Син аңа гыйбәдәт кылуыңны һәм аның ярдәменнән башка булдыра алмавыңны таны:

إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ

«Сиңа гына гыйбәдәт кылабыз һәм Синнән генә ярдәм сорыйбыз».

Коръән, «әл-Фатиха» сүрәсе, 1:5

Аннары сора:

اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ ✿ صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ

«Безне туры юлдан, Үзең яхшылык кылган кешеләр юлы белән алып бар».

Коръән, «Әл-Фатиха» сүрәсе, 1:6-7

Аллаһы Тәгалә безне җавап алу өчен Аллаһка мөрәҗәгать итү әдәпләренә өйрәтә. Әгәр мөэмин кеше Аллаһка шундый дога белән мөрәҗәгать итсә: башта Аллаһны мактаса һәм олугъласа, үзенең зәгыйфьлеген һәм Аллаһка мохтаҗлыгын таныса, аннары сораса, Аллаһ бу доганы кире какмас һәм кабул итәр.

Һәм, ниһаять, әй Аллаһның коллары, ишетегез моны! «Әл-Фатиха» сүрәсендә Без Аллаһтан сорарга тиеш булган иң мөһим нәрсә — ул милек, акча, югары дәрәҗә, гомумән бу дөнья түгел — ул туры юл /сыраат әл-мүстәкыйм/. Әгәр Аллаһ сине бу туры юлдан – Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) һәм аның сәхабәләре юлы белән алып барса, син бу дөньяда да, мәңгелек дөньяда да уңышка ирешәчәксең һәм бәхетле булачаксың. Шуңа күрә Коръәндәге беренче дога ул түбәндәге: {اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ}

«Безне туры юлдан алып бар». Аллаһы Тәгалә безне барыбызны да Тәүхид һәм Сөннәт юлыннан алып барсын һәм шуның белән яшәргә һәм дә шуның белән үләргә рөхсәт итсен иде.

Сообщение «Әл-Фатиха» сүрәсенең дәрәҗәләре. 1 өлеш появились сначала на Ислам .

«Лә иләһә иллә Ллаһ», «Мүхәммәдур РасүлүЛлаһ» — кешене Ислам диненә кертә торган сүзләр, мөэминнең гомере буе үзе белән булырга тиешле сүзләр, мөэминнең бу дөньядан киткәндәге сүзләре. Бу сүзләр Тәүхид формуласы дип атала. Нәрсә ул Тәүхид? Тәүхид — гарәп сүзе, ул «нәрсәне дә булса бердәнбер итү, кемнедер нәрсәдәдер берүзен генә калдыру» дигәнне аңлата. «Лә иләһә иллә Аллаһ» сүзләре бездән Аллаһка гыйбадәт кылуда Тәүхидне, ягъни Аллаһы Тәгаләне без гыйбадәт кыла торган бердәнбер Зат итүне һәм барлык ялган иләһләргә гыйбадәт кылудан ваз кичүне таләп итә.

«Мүхәммәдүр РасүлүЛлаһ» дигән сүзләр бездән Тәүхидкә иярүне, ягъни Мөхәммәдне ﷺ без тайпылмыйча ияргән бердәнбер кеше итүне, аның юлын үзебез өчен бердәнбер юл итеп сайлауны таләп итә, чөнки Мөхәммәд ﷺ юлыннан тыш Аллаһка бүтән юл юк. Аллаһы Тәгалә бездән Аңа гына чын күңелдән гыйбадәт кылуыбызны тели һәм безнең Аңа бары тик Үзенең Рәсүле аша, Аның теләге буенча, Аллаһ кушканча гына, гыйбадәт кылуыбызны тели.

Моннан берничә ел элек шундый бер хәл була: Мәдинәгә ерак илләрдән бер кеше килә һәм гаҗәпләнеп йөри башлый. Мәдинә галимнәренең берсенә килеп: «Мин гаҗәпләнәм, бу бит Пәйгамбәребезнең ﷺ шәһәре, ә хәзер Рабигүл-әүүәл ае — һәр җирдә Пәйгамбәребезнең ﷺ туган көнен билгеләп үтә торган ай, ә монда, Пәйгамбәребезнең ﷺ шәһәрендә, мин Пәйгамбәребезнең ﷺ туган көнен (мәүлид ан-нәбәүи) бәйрәм итүнең ниндидер билгеләрен күрмим. Бөтен дөньяда кешеләр төнлә йокламыйлар, ниндидер касыйдәләр, одалар, шигырьләр сөйлиләр, барабаннар сугалар һ.б., ә монда, Пәйгамбәребезнең ﷺ шәһәрендә, боларның берсе дә сизелми. Бу ни эш инде?». Галим аңа: «Теләсәң, моның сәбәбен сиңа әйтермен һәм аның турында белгәч, гаҗәпләнүдән туктарсың», — дип җавап бирә. «Хәбәр итегез», — ди теге кеше. «Ә сәбәбе шунда ки, бу шәһәрдә яшәүчеләр Пәйгамбәребезне ﷺ яраталар һәм шуңа күрә алар Пәйгамбәребезнең ﷺ туган көнен билгеләп үтмиләр, чөнки Пәйгамбәребезне ﷺ ярату барабан сугудан, биюдән, ниндидер шигырьләр сөйләүдән яки елга бер тапкыр аның туган көнен билгеләп үтүдән гыйбарәт түгел. Аллаһ Илчесенә ﷺ мәхәббәт аңа иярүдән гыйбарәт. Син «Мүхәммәдүр РәсүлүЛлаһ» дисең, шулай булгач Мөхәммәдкә ﷺ ияр Аллаһка юлыңда», — дип әйтә аңа галим. Шуннан соң бу галим: «Мин әйткәннәрнең дөреслегенә дәлилләр телисеңме?» — дип сорый. «Әйе, телим», — дип җавап бирә кеше. Галим әйтә: «Әйт әле, кемнең Пәйгамбәребезгә ﷺ мәхәббәте иң көчлече, иң ихласлы һәм иң дөресе иде? Мөхәммәд ﷺ сәхабәләрендә һәм аларның тарафдарларында түгелмени? Әллә аларның Пәйгамбәребезгә ﷺ булган мәхәббәте чын, хак, дөрес булмаганмы? Әйт әле: алардан соңгы буыннар Пәйгамбәребезне ﷺ күбрәк ярата аламы?». Теге кеше: «Мондый хәлнең булуы мөмкин түгел», – дип җавап бирә. Пәйгамбәребезне ﷺ сәхабәләрдән ныграк беркем дә ярата алмый. Аннары галим болай дип дәвам итә: «Алайса, кара инде: Аллаһ Илчесенең сәхабәләреннән берсе булса да, аның иярченнәреннән берсе булса да, шушы өммәтнең өч гүзәл буын вәкилләреннән берсе булса да Пәйгамбәребезнең ﷺ туган көнен бәйрәм иткәнме? Юк! Беркайчан да бәйрәм итмәгән! Бу инде һиҗри елның дүртенче гасырында, бу өммәтнең барлык лаеклы буыннары киткәч барлыкка килә. Әгәр бу гамәлдә хәерлелек булса, Аллаһы Тәгалә бу иң яхшы буыннарны хәерле гамәлдән мәхрүм итәр идемени? Аллаһы Тәгалә бу яхшылыкны алардан яшереп, аны алардан соң килүче буынга тапшыра аламы? Мондый хәлнең булуы мөмкин түгел! Киресенчә, бу — явызлык, шуңа күрә Аллаһы Тәгалә бу явызлыктан сәхабәләрне һәм аларның иярченнәрен, аларның берсе дә Пәйгамбәребезнең ﷺ туган көнен беркайчан да билгеләп үтмәсен өчен, саклап калды. Ә аннан соңгы буыннарның күпчелеге бу бәлагә эләгә. Һәртөрле хәерлелеккә ашыгучылар һәм бу яхшылыкка лаек булучылар — Пәйгамбәребезнең ﷺ сәхабәләре. Алар — бу өммәтнең башы, алар — игелек кешеләре (أهل الخير), шуңа күрә Аллаһның Илчесе ﷺ болай диде:

خَيْرُ الناس قَرْني، ثمَّ الذين يَلُونهم، ثمَّ الذين يَلُونهم

«Кешеләрнең иң хәерлеләре — минем буын, аннан алар артыннан килүчеләр, аннан алар артыннан килүчеләр».

Бохари һәм Мөслим тапшыра.

Бу айда мәүлидне билгеләп үтүче күп кешеләр: «Без бит бернинди начарлык та теләмибез, без бит Пәйгамбәребезне ﷺ искә алырга, аңа үз хөрмәтебезне күрсәтергә, аны зекер итүне күтәрергә телибез — менә безнең теләгәннәребез», — диләр. Без аларга: «Пәйгамбәребезгә ﷺ хөрмәт күрсәтергә кирәк, әмма Ислам өммәте моны елына бер генә тапкыр түгел, ә гомер буена эшли», — дип җавап бирербез. Аллаһы Тәгалә Пәйгамбәребез Мөхәммәд ﷺ мөрәҗәгать итеп болай ди:

وَرَفَعْنَا لَكَ ذِكْرَكَ

«Без синең зекереңне күтәрдек».

Аш-Шәрх сүрәсе, 94:4

Мөхәммәд ﷺ исемен искә алып мәчетләрдән биш тапкыр азаннар әйтелә, тәшәһһүдләрдә Ислам өммәте Мөхәммәднең ﷺ пәйгамбәрлеген раслый һәм аның өчен дога кыла (Аллаһы Тәгаләгә мөрәҗәгать итеп, аның өчен сорый). Көн саен мөселман кешесе Шәһәдәт әйтә, Аллаһның безнең гыйбадәт кылу хокукында Бердәнбер булуын раслый һәм шуннан соң Мөхәммәднең ﷺ Аллаһның Илчесе булуына шәһәдәт китерә. Һәр көн бу өммәт Пәйгамбәребезнең ﷺ хәдисләрен укый, аның Сөннәтен, тормыш юлын (сирасын), Пәйгамбәребезнең ﷺ абруен, сыйфатларын, әхлагын, кылган гамәлләрен өйрәнә. Мөселманның бөтен тормышы Пәйгамбәребез ﷺ белән бергә бара. Менә болар Пәйгамбәребезне ﷺ олылау һәм хөрмәт итү була да, синең елына бер тапкыр искә төшереп, ниндидер бәйрәм оештыруың түгел. Пәйгамбәребезне ﷺ ярату аңа иярүдә чагыла, аны елына бер генә тапкыр түгел, ә көн саен искә алу. Безнең тормышыбыз менә шуннан гыйбарәт.

Аллаһы Тәгалә үзенең Китабында болай ди:

قُلْ إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ

«Әйт (әй Мөхәммәд): “Әгәр Аллаһны яратсагыз, миңа иярегез, шул чакта Аллаһ та сезне яратыр”».

«Әли Гыймран» сүрәсе, 3:31

Әгәр кеше Аллаһны яратам дип әйтә икән, ул һәрнәрсәдә Аллаһның Илчесе ﷺ артыннан иярергә тиеш, һәм дә шул чакта Аллаһ та аны яратыр. Пәйгамбәребезнең ﷺ туган көнен билгеләп үтүче бу кешеләр шәригатьне күпме бозалар. Ә иң куркынычы – Пәйгамбәребезне ﷺ артык зурлау, бу эштә чикләрне узу, аны Аллаһы Тәгалә билгеләгән дәрәҗәдән югарырак күтәрү, аны иләһ дәрәҗәсенә җиткерү, аңа хакимлек итү сыйфатларын бирү. Алар Шәригатьтә ярамаган эшләрне эшлиләр: барабан сугалар, бииләр һәм моны Аллаһ йортларында ук эшлиләр. Безнең һәрберебезнең бурычы — Аллаһ Илчесен ﷺ ярату. Бу мәхәббәт йөрәктән чыккан һәм сәхабәләрдә булган мәхәббәтне чагылдырган, дөрес булырга тиеш, ә бу — Аллаһның Илчесенә ﷺ тайпылышсыз иярү. Бу дөрес мәхәббәт дингә ниндидер яңалыклар кертми һәм үз теләкләре белән нәфесләренә иярү булмый һәм бу күпләрдәге кебек үз әтиләренә, үз мәзһәбенә, үз партиясенә яки үз галименә карата сукыр фанатизм түгел. Аларга: «Аллаһның Илчесе ﷺ әйтте», — дисәң, алар: «Юк, минем партиямдә алай түгел, минем мәзһәбемдә башкача, шәехем алай димәде, аталарымнан андыйны күрмәдем», — диләр. Һәм дә үзләренең аталары, фиркалары, мәзһәбләре һәм төркемнәре сүзләрен Аллаһ Илчесенең ﷺ сүзләреннән өстен куялар.

Әй Аллаһның коллары, бөтен яхшылык Мөхәммәдкә ﷺ иярүдә, һәм дә бөтен явызлык аның Сөннәтенә каршы килүдә. Аның Сөннәтенә ныклап ябышырга, үлемеңә кадәр шушында нык торырга кирәк — менә бу котылу, ошбу дөньядагы һәм мәңгелек дөньядагы бәхет вә бөеклек.

Монда безнең өчен үрнәк — әс-сәләфү әс-салих (тәкъва элгәрләребез). Алар Пәйгамбәребезнең ﷺ Сөннәтенә нык ябыштылар, өстәвенә, мәҗбүри булмаган әйберләрдә, кемдер шелтәләсә дә, кемдер мыскыл итсә дә, кемдер көлсә дә, моны ташламадылар. Аллаһы Тәгалә рөхсәте белән кайбер мисаллар китерик.

Гомәр ибн әл-Хаттаб сүзләреннән Аллаһның Илчесенең ﷺ мондый сүзләрен хәбәр итәләр:

إنَّ الله يَنْهَاكُمْ أَن تَحْلِفُوا بِآبَائِكم

«Хаклыкта, Бөек Аллаһы Тәгалә сезгә ата-бабаларыгыз белән ант итүне тыя». Гомәр болай дигән:

فَوَالله ما حَلَفْتُ بِهَا منذ سَمِعْت رَسُولَ الله يَنْهَى عَنْهَا، ذَاكراً وَلا آثِراً

«Һәм Аллаһ белән ант итәм, Аллаһ Илчесенең ﷺ моны тыйганын ишеткәннән бирле, мин бүтән беркайчан да андый антларны үзем бирмәдем һәм аларны бирүчеләрнең сүзләрен дә тапшырмадым».

Мөслим тапшыра.

Әбү Рафигның болай дигәнен тапшыралар: «Мин Әбү Һүрәйрәнең, Аллаһ аннан разый булсын, {إِذَا السَّمَاءُ انْشَقَّتْ} «Күк ярылганда» (84:21) сүрәсе укылганда сәҗдә (тиләвәт сәҗдәсен) кылганын күрдем. Аннары мин аңардан: «Әбү Һүрәйрә, бу сүрә укылганда син сәҗдә кыласыңмы?», — дип сорадым. Һәм ул әйтте: «Әйе, чөнки мин сөйгәнемнең (Мөхәммәднең ﷺ) бу сүрәне укыганда сәҗдә кылганын күрдем.

فلا أزالُ أسْجُدُ فيها حتَّى ألْقاهُ

мин дә бу сүрә укылганда, сәҗдәне, аның белән очрашканчыга кадәр, калдырмаячакмын».

Ибн Гомәр, Аллаһ аннан һәм аның атасыннан разый булсын, әйтте: «Бервакыт, Пәйгамбәребез ﷺ белән бергә намаз укыганда, ниндидер бер кеше шундый сүзләр әйтте:

اللهُ أكبرُ كبيرًا والحمدُ للهِ كثيرًا وسبحانَ اللهِ بكرةً وأصيلًا

«Аллаһу әкбәру кәбиран, уәл-хәмдүли-Лләһи кясиран, уә субхәнә-Ллаһи бүкрәтан үә әсыйлә». Пәйгамбәребез ﷺ: «Бу сүзләрне кем әйтте?» — дип сорый. Һәм шул кеше: «Мин, әй Аллаһның Илчесе», — дип җавап бирә. Шунда Пәйгамбәребез ﷺ: «Бу сүзләр өчен күк капкасы ачылганына мин гаҗәпләндем», — дип әйтә. Ибн Гомәр болай ди: «Пәйгамбәребезнең ﷺ бу хакта сөйләвен ишеткәннән бирле мин бу сүзләрне ташламыйм».

Менә бу — гомер ахырына кадәр ныклы иярү.

Әбү Сәгыйд әл-Худри җомга көнне мәчеткә керә һәм ул вакыт Мәрүән (Мәдинәнең шул вакыттагы хакиме) минбәрдә җомга хөтбәсен укый торган була. Әбү Сәгыйд әл-Худри торып баса һәм ике рәкәгать мәчетне сәламләү намазын укый башлый, сакчылар аны утырту өчен янына йөгереп киләләр, Әбү Сәгыйд әл-Худри игътибар итми һәм алга таба ике рәкәгать сәламләү намазын укуын дәвам итә. Шуннан соң кешеләр Әбү Сәгыйд әл-Худри янына киләләр дә: «Аллаһ сине ярлыкасын, алар сиңа һөҗүм итә яздылар», — диләр. Әбү Сәгыйд әл-Худри: «Пәйгамбәребез ﷺ заманындагы шул вакыйгадан соң мин бу ике рәкәгать сәламләү намазын калдырмаячакмын», — дип әйтә. Шуннан ул сөйли башлый: «Пәйгамбәребез ﷺ хөтбә укыганда, бер кеше кереп утырды. Пәйгамбәребез ﷺ аңа: «Тор да ике рәкәгать мәчет намазын укы», — диде. Һәм Әбү Сәгыйд әл-Худри: «Мин моны гомеремнең ахырына кадәр калдырмаячакмын, гәрчә бу кемгәдер ошамаса да», — дип әйтә.

Хәсән әл-Басри болай дип сөйли: «Бервакыт Мәкәл бин Ясар (Пәйгамбәребезнең ﷺ сәхабәсе) төшке аш вакытында бер кисәк ризыкны җиргә төшереп җибәргән дә, аны күтәреп, чүпләреннән чистартып, ашый башлаган. Бу вакытта өстәл янында фарсылардан булган дәрәҗәле кешеләр (сәүдәгәрләр һ.б.) утыралар һәм алар бер-берсенә күз кысышып, үз телләрендә нәрсәдер сөйләшә башлыйлар. Кешеләр аңа: «Син аларның нәрсә сөйләгәннәрен беләсеңме?». Алар: «Бу кешегә ни булды? Аның алдында ризык тулы савытлар, ләкин шуларны ашыйсы урынга ул төшкән кисәкне күтәрә дә, аны чүптән чистарта башлый», — дип сөйлиләр. Ләкин Мәкәл бин Ясар болай дип әйтә: «Мин, менә бу фарсыларга ярарга тырышып, Пәйгамбәребездән ﷺ ишеткәннәремнән ваз кичмәячәкмен. Безгә ниндидер кисәк төшеп китсә, аны чүпләреннән чистартырга һәм ашарга боерылды».

Әй Аллаһның коллары, менә болар Сөннәткә ничек тотынырга кирәклекнең мисаллары! Бу мисаллар меңнәрчә, дистәләгән меңнәрчә һәм без кечкенә генә бер тамчысын искә алдык.

Һәм дә без Аллаһы Тәгаләдән, бөек Тәхетнең Раббысыннан, Аның иң югары сыйфатлары һәм иң күркәм исемнәре аша, барыбызны да Аллаһның Илчесенә ﷺ иярүгә юнәлтүен, бөтенебезне дә нәфесләрдән, үз теләкләребезгә буйсынудан һәм яңалыклардан саклавын сорыйбыз!

Сообщение Мәүлид. Сөннәткә иярү появились сначала на Ислам .

Әй Аллаһның коллары, әй мөэминнәр! Бүгенге җомгага кадәр яшәвебез — Аллаһ Тәгаләнең безгә карата олугъ рәхмәте. Аллаһ (Ул пакь һәм югары) безгә тагын бер җомга көнен Аңа гыйбадәттә уздырырга рөхсәт итте. Бу — олугъ көн, бу — бәйрәм көне, Аллаһы Тәгаләнең бу өммәткә биргән көннәренең иң күркәме. Бу — кояш чыга торган көннәрнең иң хәерлесе. Үткән хөтбәдә без сезнең белән бу көннең үзенчәлекләре, бүтән көннәрдә булмаган сыйфатлары турында сөйләшкән идек. Шуңа күрә безнең һәрберебез бу көннең кадерен белергә, дәрәҗәсе нинди югары булуын аңларга, үзенчәлекләрен һәм абруйларын һәрвакыт истә тотарга һәм бу көнне Аллаһ тарафыннан билгеләнгән мәҗбүри һәм өстәмә гыйбадәт кылу төрләрен ихсән белән тырышып башкарырга тиеш.

Аллаһы Тәгалә бу көнне безгә бөек, иманыбызны камилләштерүче, йөрәгебезне төзәтүче, күңелләребезне пакьләүче гамәлләр кылу мөмкинлеге бирде. Иң мөһиме, җомга көнне бу гамәлләрнең башында менә шушы җомга намазы, гомуми, уртак намаз һәм Аллаһы Тәгалә бу намаз алдында куйган ике вәгазь (хөтбә) тора. Бу ике вәгазь — Аллаһның (Ул пакь һәм югары) безгә биргән бүләге, чөнки бу вәгазьләрнең максаты — кешегә аның дине (иман) нигезләрен, дине нигезләнгән таянычларны, исламның гүзәл кагыйдәләрен искә төшерү. Хөтбәның максаты да, әй Аллаһның коллары, ни өчен бу Аллаһның безгә биргән бүләге булып тора? Йөрәккә уңай йогынты ясау, җанга кагылу, кешегә атна буе иман, тәкъвалык көче бирү, аны йокыдан уяту, гамьсезлектән коткару, аны ныгыту, иманын арттыру — менә хөтбәнең максаты. Шуңа күрә, Әй Аллаһның коллары, сөннәт кешеләре (әһле с-Сүннә) хөтбә вакытында нәрсә турында сөйләшәләр? Алар иман һәм аның нигезе «лә иләһә иллә Ллаһ» булган җитмештән артык тармагы турында сөйлиләр. Бу турыда бер-берсенә ни өчен искә төшерәләр? Иманны ныгыту, Аллаһ (Ул пакь һәм югары) белән бәйләнешне ныгыту һәм Ислам әмерләренә тагын да ныграк ябышу өчен. Сөннәткә каршы чыгып, хөтбәләрен һәртөрле кирәксез, файдасыз, чит темаларга багышлаган, шуның аркасында кешеләрнең акылын тараткан, шуның аркасында кешеләрне Аллаһы Тәгалә оештырган асылдан читләштергән кешеләрдән аермалы буларак. Шулай син хөтбәнең политинформациягә, яки ниндидер демагогиягә, яки ниндидер мыгырдауга, яки ниндидер сәяси анализга, яки аятьләр дә, Пәйгамбәребезнең (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) хәдисләре дә искә алынмаган ниндидер файдасыз тарихлар хикәяләүгә әверелүен күрәсең. Мондый хөтбә кешенең иманына берничек тә йогынты ясамый — ул буш керә һәм буш чыгып китә.

Әй Аллаһның коллары, җомга (дҗүмүгә) көненең үз нормалары, үз кагыйдәләре (әдәпләре) бар, безгә аларны үтәргә кирәк. Беренче әйтергә кирәк булганы: җомга көнендә иртә белән иртәнге намазда имамга беренче рәкәгатьтә «Сәҗдә» сүрәсен, икенче рәкәгатьтә «Әл Инсан» сүрәсен уку хәерле, бу — Аллаһ илчесенең Сөннәте. Ни өчен нәкъ менә бу ике сүрә? «Бәлки, бу сүрәләрдә кешенең барлыкка китерелүенең башлангычы, аннан соңгы нәтиҗәсе һәм үлеп терелү, кабердән кубарылу һәм Аллаһ каршында хисап тоту искә алынгангадыр», — диләр галимнәр.

Икенчесе, бу бик мөһим, җомга намазына иртәрәк килү. Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) бик күп хәдисләрдә безне җомга намазына иртә барырга этәрә. Кем дә кем фәҗердән соңгы беренче сәгатьтә дҗүмүгә көненә килә икән, ул, әйтерсең лә, Аллаһка корбанга бер дөя китергән. Ә икенче сәгатьтә килгән кеше, әйтерсең лә, Аллаһга корбан итеп сыер китергән. Өченче сәгатьтә килүче сарыкны корбанга китергән кебек була. Кем дүртенче сәгатьтә килсә, тавыкны корбан иткән кебек була. Ә бишенче сәгатьтә килүче, йомырка корбан иткән кебек булачак. Шулай итеп, кешенең бу көннең бәрәкәтеннән нәрсә алуы, аның Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) кушканны ни дәрәҗәдә эшләргә тырышуына бәйле. Ләкин, кызганычка каршы, күпме кеше бу җомга намазына иртәрәк бару Сөннәтен санга сукмый. Кайчакта имамның мәчеткә кергәнен күрәсең, яки имам керергә санаулы минутлар гына кала, ә кеше әле өеннән чыгып кына бара, үзенең эш урыныннан китә генә башлый. Ә Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) бу турыда әйтте, ошбу хәдисне тыңлагыз һәм истә калдырыгыз һәм җомга намазына барган саен аны искә төшерегез. Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) болай әйткән:

عن أبي هريرة رضي الله عنه قال: قال النبي صلى الله عليه وسلم : «إذا كان يوم الجمعة وقَفَتِ الملائكةُ على باب المسجد يَكْتُبون الأوّلَ فالأوّلَ، ومَثَلُ المُهَجِّر كمثل الذي يُهْدي بَدَنةً، ثم كالذي يُهْدي بقرة، ثم كَبْشا، ثم دَجاجة، ثم بَيضة، فإذا خرج الإمام طَوَوُا صُحُفَهم، ويسْتَمعون الذِّكرَ

«Җомга җитсә, фәрештәләр мәчет ишекләре өстенә утыралар һәм кешеләрнең мәчеткә нинди тәртиптә килүләрен язып баралар. Иртә намазга бара торган кеше дөяне корбан иткән кешегә тиң. Аннары, аннан соңгысы сыерны корбан итүчегә тиң. Аннан соңгысы сарыкны корбан итүчегә тиң. Аннан соңгысы тавыкны корбанга китергән кешегә тиң. Ә аннан соңгысы йомырка корбан иткән кешегә тиң. Һәм дә имам чыгып минбәргә утыргач, фәрештәләр төргәкләрен төреп, хөтбә тыңларга утыралар».

Әл-Бохари, Мөслим тапшыра.

Безнең тәкъва элгәрләребезнең (сәләфләрнең) гадәте җомга намазына, фәҗердән соң яки хәтта фәҗергә кадәр иртә бару иде. Исламның беренче гасырларында таң алдыннан юллар фәҗердән соң да кешеләр белән тулы булган диләр. Алар барысы да җомга мәчетенә агылган, әйтерсең бу бәйрәм көне. Ләкин, кызганычка каршы, тора-бара бу юкка чыга. Һәм бу вакыт син мәчеткә иртә килдең икән, әлбәттә, бу вакытны болырдауга яки вакыйгалар турында фикер алышуга багышлама. Бу вакытны син Аллаһны зекер итү, Аллаһка гыйбадәт кылу, Коръән уку белән тутырырга тиешсең. Һәм Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) өстәмә намазлар укырга кушты. Кызганычка каршы, бу Сөннәтне бик аз кеше үти. Имам чыгар алдыннан өстәмә намазлар уку хәерле, тәкъва элгәреләребез моны эшләгән. Ибн Гомәр (Аллаһ аннан разый булсын) имам чыкканчы унике рәкәгать кылган, ягъни шулкадәр укып өлгергән дип килә. Ибн Гәббәс сигез рәкәгатькә кадәр дип тапшырыла. Башка сәхәбәләрдән дә китерелә. Әле кайчан гына мәчеткә иртәнге намазга баручылар, ә мәчеттән җомга намазы тәмамлангач кына кайтучылар бар иде.

Ислам безне чакырган өченче нәрсә — ул җомга көнне гөсел коену. Дөресрәк фикер: җомга көнне госел коену — вәҗиб гамәл, чөнки Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) әйтте:

إِذَا أَرَادَ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْتِيَ الْجُمُعَةَ فَلْيَغْتَسِلْ

مَنْ جَاءَ مِنْكُمُ الْجُمُعَةَ، فَلْيَغْتَسِلْ

«Сезнең берәрегез җомга намазына барса, госел коенсын».

Әл-Бохари, Мөслим тапшыра.

Бу — Аллаһның (Ул пакь һәм югары) безгә йөкләгән әмере. Җомга көнендә мөһим тагын бер әйбер — тәмле исле хушбуйлар сөртү, авызыңнан килүче начар ис белән мәчеткә бармас өчен аны чистарту (сивәк кылу). Үзеңдә булган иң матур киемнәрне кию. Кызганычка каршы, күп кешеләр моңа салкын карый. Ниндидер тантанага яки мәҗлескә барганда — әйе, алар иң яхшы киемнәрен кияләр, хушбуйлар сөртәләр. Ә җомгага барганда исә, моңа җиңел карыйлар. Ә Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) нәрсә дип әйткән, тыңлагыз бу хәдисне:

منِ اغتسلَ يومَ الجمعَةِ، واستاكَ، ومَسَّ مِنْ طيبٍ إِنْ كان عندَهُ، ولبِسَ مِنْ أحسَنِ ثيابِهِ، ثُمَّ خَرَجَ حتَّى يأتِيَ المسجِدَ، ولم يتخَطَّ رقابَ الناسِ، ثُمَّ ركعَ ما شاءَ اللهُ أنْ يركعَ، ثُمَّ أنصَتَ إذا خرَجَ الإمامُ، فلَمْ يتَكَلَّمْ حتَّى يفرَغَ مِنْ صلاتِهِ، كانتْ كفارةً لِما بينَها وبينَ الجمعَةِ الأخْرَى

«Кем дә кем җомга көнне госел коенса, сивәк кылса (авызын чистартса), хушбуйлары булып, аларны сөртсә, үзендәге иң яхшы киемен киеп, өеннә чыгып мәчеткә килсә, кеше башлары аша атлап йөрмәсә, аннан соң, имам чыкканчы, теләгән кадәр рәкәгать (өстәмә намаз) укыса, аннан дәшми генә утырса, бу аңа узган җомга белән әлеге җомга арасында кылынган барлык гөнаһлардан пакьлану чарасы булыр».

Сахих әл-Җәмиг.

Аллаһтан (Ул пакь һәм югары) нинди олугъ бүләк! Һәм дә Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) болай ди:

الغُسْل يوم الجمعة واجِب على كل مُحْتَلِمٍ، وأن يَسْتَنَّ، وأن يَمَسَّ طِيبًا إن وجَد

«Җомга көнендә госел коену — һәр балигъ булган кешедә бурыч, һәм сивәк (авызны чистарту) бурыч, һәм дә мөмкинлеге булса, хушбуйлар сөртү дә».

Әл-Бохари, Мөслим тапшыра.

Алга таба, әй Аллаһның коллары, унсигезенче сүрәне — «Әл-Кәһф» (Тау куышы) сүрәсен уку Сөннәт булып тора. Шуңа күрә, Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) безне «Тау куышы» сүрәсен укырга өндәде. Аны җомгага каршы төндә һәм җомга көне дәвамында укырга мөмкин. Ә моның өчен бүләк турында Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) хәдистә әйткән:

‏أن من قرأها يوم الجمعة أضاء له من النور ما بين الجمعتين

«Җомга көнне «Әл-Кәһф» сүрәсен укучыга, ул аның өчен киләсе җомгага кадәр вакытны яктыртачак яктылык булып торачак».

Әл-Хәким 2/399, әл-Бәйһәкый 3/249.

Аллаһ бөектән бөек! Бу яктылык булачак!

Алга таба, әй Аллаһның коллары, җомга көнендә тагын бер бик мөһим кагыйдә — дәшмичә генә хөтбәне тыңлау. Хөтбә укылганда сөйләшергә ярамый һәм хөтбәның юкка чыкмавы өчен, синең буш килеш чыкмавың өчен тырышырга кирәк. Ягъни аны тыңла, аңларга һәм файда алырга тырыш. Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) болай дигән:

إذا قلتَ لصاحبك: أَنْصِتْ يوم الجمعة والإمام يَخْطُبُ، فقد لَغَوْتَ

«Әгәр җомга көнне имам хөтбә укыганда янәшәңдәге кешегә: “Сөйләшмә”, — дисәң, син инде буш сүз сөйләдең».

Әл-Бохари, Мөслим тапшыра.

Шулай ук, әй Аллаһның коллары, кешеләрне кеше аркылы атлап йөрүдән кисәтергә кирәк. Кайберәүләр җомгага соң гына киләләр дә, беренче рәтләргә чыга башлыйлар, кешеләр аркылы атлап, аларга уңайсызлыклар һәм авырлыклар тудыралар. Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) бервакыт кешеләрнең башлары аша атлап чыгучы кешене күрә һәм болай ди:

اجْلِسْ فَقَدْ آذَيْتَ وأنَيْتَ قالهُ لِلَّذِي تَخَطَّى يَوْمَ الجُمُعَةِ

«Утыр, син кешеләргә уңайсызлыклар тудырдың, авырлык китереп чыгардың».

Сахих әл-Дҗәмиг әс-сагыйр 155, Сахих Әби Дауд 1027.

Гадәттә мондый әйберләрне кем эшли? Җомгага соңга калып килүчеләр.

Ә инде җомга бетү белән, җәмәгать намазыннан соң, әй Аллаһның колы, җомга намазыннан соң бөркетелгән Сөннәтне кылудан үзеңне мәхрүм итмә. Әгәр син аны мәчеттә укыйсың икән, ул чакта ул дүрт рәкәгать булсын. Әгәр сөннәт намазын өйдә укысаң, ул чагында — ике рәкәгать, яки дүрт рәкәгать итеп тә укый аласың.

Һәм шулай ук, Әй Аллаһның коллары, без хәзер намаз укыйбыз һәм намаздан соң таралышабыз. Әйдәгез, җомгадан соң тәкъва элгәреләребез (сәләфләр) үзләрен ничек тотканнарын искә төшерик.

Ибн Рәдҗәб әйтүенчә, алар җомгадан соң киткән чакта… Менә хәзер сез дә җомгадан соң таралачаксыз, һәм дә һәркем Аллаһы Тәгалә әмере белән үз ихтыярына, тырышлыгына тәңгәл әҗер алачак. Алар (сәләфләр), җомгадан соң таралышканда, Кыямәт көнен искә төшергәннәр. Хөкем итү тәмамланганнан соң кешеләр хөкем урыныннан таралачаклар. Кемдер Җәннәткә китәчәк, ә кемдер мәңгелеккә утка барачак. Аллаһ сакласын! Ибн Рәдҗәб болай ди:

«Чөнки Кыямәт көне җомга көнне башланачак. Ул көн уртасына да җитмәс, Җәннәт әһелләре инде Җәннәттә ял итәрләр. Ә Җәһәннәм кешеләре төшке аш вакытын Җәһәннәмдә үткәрерләр». Бу сүзләрне Пәйгамбәребезнең сәхабәсе Ибн Мәсгүд әйтте. Бу сүзләрне әйтте һәм Коръәннән Аллаһның ошбу сүзләрен укыды:

أَصْحَابُ الْجَنَّةِ يَوْمَئِذٍ خَيْرٌ مُّسْتَقَرًّا وَأَحْسَنُ مَقِيلًا

«Җәннәт әһелләренең ул көнне яхшырак яшәү урыны һәм төшке аш вакыты өчен күркәмрәк урын булачак».

Коръән, «Аеручы» сүрәсе, 25:24.

Аллаһу Әкбәр!

Әй Аллаһның коллары, бу көнне безгә Аллаһы Тәгалә биргән кечкенә сәгатьне, кыска вакытны онытмагыз, шул вакыт эчендә Аллаһ безнең догаларыбызны аеруча кабул итә. Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) әйткәнчә, бу (җомга) көнне шундый вакыт бар ки, әгәр дә мөселман колы шул вакытта дога кыла һәм Аллаһтан берәр нәрсә сорый икән, аның үтенече шул вакытка туры килә икән, Аллаһы Тәгалә аңа һичшиксез сораганын бирер. Һәм бу вакытның кечкенә булуын күрсәтте. Бу вакытның җомга көненең кайсы өлешендә булуы турында төрле фикерләр бар. Аллаһ яхшырак белә. Дөресрәге, бу икендедән соңгы вакыт, ягъни җомга көненең соңгы сәгатьләре.

Әй Аллаһның коллары, һәм ахырда үземә дә, сезгә дә Пәйгамбәребезебезнең (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) безне нәрсәгә өндәгәнен искә төшерәм. Бу көнне Аллаһның Илчесе (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) өчен күбрәк саләт сорарга кирәк:

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ

«Аллаhүммә салли галә Расүли Лләh (Йә Аллаһ, Аллаһның Илчесенә саләт бир)».

«Саләт бир» нәрсәне аңлата? Пәйгамбәребезне (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) фәрештәләрнең олугъ җыелышында, олугъ фәрештәләр арасында мактап тәсбихләр әйт дигәнне белдерә. Аллаһның Илчесе (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) әйтте:

إِنَّ مِنْ أَفْضَلِ أَيَّامِكُمْ يَوْمَ الْجُمُعَةِ، فِيهِ خُلِقَ آدَمُ، وَفِيهِ قُبِضَ، وَفِيهِ النَّفْخَةُ، وَفِيهِ الصَّعْقَةُ، فَأَكْثِرُوا عَلَيَّ مِنَ الصَّلَاةِ فِيهِ، فَإِنَّ صَلَاتَكُمْ مَعْرُوضَةٌ عَلَيَّ» قَالَ: قَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ، وَكَيْفَ تُعْرَضُ صَلَاتُنَا عَلَيْكَ وَقَدْ أَرِمْتَ — يَقُولُونَ: بَلِيتَ -؟ فَقَالَ: «إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ حَرَّمَ عَلَى الْأَرْضِ أَجْسَادَ الْأَنْبِيَاءِ

«Хаклыкта, сезнең иң хәерле көннәрегезнең берсе — җомга көне. Бу көнне Адәм яратылды һәм бу көнне Адәм вафат булды. Кыямәт көненең башлануын, дөнья бетүен хәбәр итүче Мөгезгә өрү бу көнне булыр. Бу көнне, дөнья беткәч, барча җан иясе һәлак булыр. Шуңа күрә бу көнне минем өчен күбрәк саләт әйтегез. Сезнең саләтегез миңа (Аллаһы Тәгалә тарафыннан) тапшырылыр. Һәм дә, хаклыкта, Аллаһ җиргә Пәйгамбәрләрнең мәетләрен ашауны тыйды».

Әбү Дауд, 1047. Дөрес хәдис.

Сообщение Җомга көнне үз-үзеңне тотуның күркәм әдәпләре появились сначала на Ислам .

Хаклыкта, Аллаһка барча мактауларыбыз. Аны мактап тәсбихләр әйтәбез, вә Аннан ярдәм сорыйбыз, вә Аннан ярлыкауны үтенәбез. Вә күңелләребездә булган явызлыктан һәм начар эшләребездән Аңа сыенабыз. Кемне Аллаһ туры юлга күндерсә, аны беркем дә тайпылдырмас, ә кемне Аллаһ адаштырса, аны туры юлга күндерүче булмас. Шәһадәт китерәмен: Аллаһтан башка гыйбадәт кылырга лаеклы бер илаһ тә юк, мәгәр Аллаһ үзе генә, Аның һичбер тиңдәше юк. Вә шаһитлек бирәмен: Мөхәммәд — Аның колы һәм Илчесе.

Әй Аллаһның коллары! Шулай итеп, без «Лә иләһә иллә Ллаһ» ның беренче шарты булып аның мәгънәсен аңлау тора икәнлегенә төшендек. Бу ниндидер мәгънәсез сүзләр түгел, ә бөек мәгънәгә ия булган сүзләр. Алай гына да түгел, иң бөек мәгънәле сүзләр. Бу сүзләрнең асылы — Аллаһтан (Ул пакь һәм югары) башка һәммә нәрсәгә гыйбадәт кылудан ваз кичү һәм гыйбадәт аша Аллаһка (Ул пакь һәм югары) омтылу. Синең басынкылыгың Аллаһка, синең өметең Аллаһка, синең тәвәккәл кылуың Аллаһка, синең рөкүг һәм сәҗдәләрең Аллаһка, синең догаларың Аллаһка юнәлтелгән булуы. «Лә иләһә иллә Ллаһ» иясе булган кеше Аллаһтан (Ул пакь һәм югары) башка һичкемнән дога кылып сорамый. Ул Аллаһтан (Ул пакь һәм югары) башка һичкемнән коткаруны сорап ялвармый, Аллаһтан (Ул пакь һәм югары) башка һичкемгә тәвәккәл кылмый, Аллаһтан башка беркемгә дә өмет багламый, Аллаһы Тәгаләдән башка беркем өчен дә корбан чалмый, бары тик Аллаһ ризалыгы өчен генә, ягъни үзен Яратучысыннан (юктан бар кылучысыннан) башка берәүгә дә гыйбадәт кылмый. Ул кешеләрнең Раббысы белән беррәттән гыйбадәт кылына торган бөтен нәрсәне кире кага һәм алардан баш тарта. «Лә иләһә иллә Ллаһ» ның чын иясе менә шул инде.

Без сезнең белән болай әйтәбез:

إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ

«Синең Берүзеңә генә без гыйбадәт кылабыз (башка беркемгә дә кылмыйбыз), бары Синнән генә ярдәм сорыйбыз (башка беркемнән дә сорамыйбыз)».

Коръән, «Фәтихә» сүрәсе, 1:5

Һәм дә Аллаһы Тәгалә безгә шушы шартны күрсәтеп болай дип әйтә:

فَاعْلَمْ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ

«Бел: Аллаһтан башка хак иләһ юк».

Коръән, «Мөхәммәд» сүрәсе, 47:19

«Лә иләһә иллә Ллаһ» ны бел дигән, «Лә иләһә иллә Ллаһ» дип кенә әйт димәгән. Аллаһы Тәгалә Коръәндә болай ди:

إِلَّا مَن شَهِدَ بِالْحَقِّ وَهُمْ يَعْلَمُونَ

«… хакыйкать турында сөйләүчеләрдән башка. Алар беләләр».

Коръән, «Зиннәтләнү» сүрәсе, 43:86

Тәфсир галимнәре дә: “«Лә иләһә иллә Ллаһ» дип шаһитлык бирүчеләр «лә иләһә иллә Ллаһ» сүзенең нәрсә аңлатканын күңелләрендә беләләр”, — диләр.

Һәм Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) болай әйткән:

مَنْ مَاتَ وَهُوَ يَعْلَمُ أَنَّهُ لاَ إِلٰهَ إِلاَّ الله دَخَلَ الْجَنَّةَ

«Кем үлсә һәм «Лә иләһә иллә Ллаһ» ны белсә, шул Җәннәткә керәчәк».

Мөслим (26) тапшыра.

Ә икенче шарт – шикне кире кага торган ышану. Ягъни син йөрәгеңдә «Лә иләһә иллә Ллаһ» ка тулысынча ышанырга тиешсең, синдә аз гына да шик-шөбһә, бераз гына да икеләнү булырга тиеш түгел. Аллаһы Тәгалә болай әйткән:

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ يَرْتَابُوا

«Мөэминнәр — алар бары тик Аллаһка һәм Аның Илчесенә ышанучылар, ә аннан шикләнмәүчеләр».

Коръән, «Бүлмәләр» сүрәсе, 49:15

Ягъни ныклы ышану белән ышанганнар.

Һәм Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) Абү Хөрәйрә тапшырган хәдистә болай дип әйткән:

أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلٰهَ إِلاَّ الله، وَأَنِّي رَسُولُ اللّه

لاَ يَلْقَى الله بِهِمَا عَبْدٌ، غَيْرَ شَاكٍّ فِيهِمَا، إِلاَّ دَخَلَ الْجَنَّةَ

«Шаһитлык бирәм: Аллаһтан башка гыйбадәт кылырга лаеклы хак иләһ юк һәм мин — Аллаһның Илчесе. Нык ышанган хәлдә (шикләнмичә), Аллаһы Тәгаләне бу ике сүз белән нинди генә кол каршы алса да, Җәннәткә керер».

Мөслим (27) тапшыра.

Һәм Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) бервакыт Абү Хөрәйрәгә болай дигән:

«Бар, шушы бакча артындагыларны, үз йөрәкләрендә нык ышанган хәлдә “Лә иләһә иллә Ллаһ” дип шаһитлык бирүчеләрнең барысын да, Җәннәт белән сөендер».

Мөслим (31) тапшыра.

Йөрәгеңне тикшереп кара. «Лә иләһә иллә Ллаһ» сүзләренә син тулысынча ышанасыңмы? Синдә еш кына нидәдер чагыла торган яшерен шик-шөбһәләрең юкмы? Йөрәгеңне мәхлуклар белән бәйләмисеңме, үзең дә сизмичә юктан бар кылынган нәрсәгә өмет багламыйсыңмы, Аллаһы Тәгаләдән курыккан яки оялган кебек, кешеләрдән курыкмыйсыңмы яки оялмыйсыңмы?

Өченче шарт — күп аллалыкны (ширек) һәм күрсәтеп эшләүне (рия) кире кагучы ихласлык (ихлясъ). Бу нәрсә дигән сүз? Димәк, син үз гамәлләреңне пакьләргә, алардан күп аллалыкны (ширек), ихлассызлыкны, кешеләргә күрсәтеп эшләнгәндәге күрсәтмәле диндарлыкны алып ташларга тиешсең. Ягъни үз эшләреңнән ачык һәм яшерен ширек кушылмаларын алып ташла. Ягъни үз ниятеңне Аллаһы Тәгалә хакына пакь кыл, чөнки Ул болай дип әйтә:

أَلَا لِلَّهِ الدِّينُ الْخَالِصُ

«Аллаһка саф динне багышларга кирәк».

Коръән, «Халык төркеме» сүрәсе, 39:3

Анда бернинди дә мөшриклек (ширек) һәм бернинди күрсәтеп эшләү булмасын өчен.

وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ

«Ә аларга бары тик Аллаһка ихлас гыйбадәт кылырга, Аның Берүзенә генә динне багышларга боерылган иде».

Коръән, «Ачык галәмәт» сүрәсе, 98:5

Сез ихласлыкка (إخلاص) ирешү җиңел дип уйлыйсызмы? Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) әйткәнчә: «Кыямәт көнендә Минем шәфәгатемә лаек булган кешеләр — ихлас йөрәктән “Лә иләһә иллә Ллаһ” диючеләр».

әл-Бохари (99) тапшыра.

Әгәр дә бу җиңел дип уйлыйсыз икән, сез бик нык ялгышасыз. Бары тик Аллаһ (Ул пакь һәм югары) ризалыгы өчен булсын өчен, гамәлләреңнең ихласлыгына ирешү – бу бөек җиһад, ул үлем килгәнче тукталмаячак. Бер генә минутка да тынычланырга ярамый, беркайчан да. Ярдәм бары тик Аллаһы Тәгаләдән генә килә. Менә син фәкыйрьгә булыштың, аңа сәдака бирдең, яки дини гыйлем аласың, яки кешеләргә дини гыйлем җиткерәсең. Уйлап кара, син моны дан казану өчен эшләмисеңме? Кешеләрнең синең турыда яхшы фикере хакына түгелме? Моның алай түгеллегендә ныклы ышанычың бармы? Әгәр дә бу (Аллаһы Тәгалә ризалыгы өчен ихлас күңелдән гамәл кылу) шулай җиңел булса, бу хакта Коръәндә һәм Сөннәттә шулкадәр күп әйтелмәс иде, тәкъва ата-бабаларыбыз, элгәреләребез, аннан алай кисәтмәсләр иде.

Синең «Лә иләһә иллә Ллаһ» ың чын һәм дөрес булуның дүртенче шарты — ялганны кире кага торган дөреслек (сыдк — صدق). Син «Лә иләһә иллә Ллаһ» ны дөреслек белән әйтергә тиеш, телең генә сөйләп, ә йөрәгең телеңә туры килмәгән хәлдә түгел.

Карагыз, монафыйклар Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) янына килеп: «Хаклыкта, син, һичшиксез, Аллаһның Илчесе икәнлегенә шәһәдәт китерәбез», — диделәр. Аллаһ аларга әйтте:

إِذَا جَاءكَ الْمُنَافِقُونَ قَالُوا نَشْهَدُ إِنَّكَ لَرَسُولُ اللَّهِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّكَ لَرَسُولُهُ وَاللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ لَكَاذِبُونَ

«Хаклыкта, син шиксез Аның илчесе икәнлеген Аллаһ белә, һәм монафикъларның ялганчы булуларына Аллаһ шаһитлек бирә».

Коръән, «Монафыйклар» сүрәсе, 63:1

Синең «Лә иләһә иллә Ллаһ» дип әйткәндәге дөреслегең һәрвакыт Аллаһ (Ул пакь һәм югары) тарафыннан тикшерелеп тора, чөнки сынаулар килә. Бу сынаулар белән Аллаһы Тәгалә кемнең чыннан да «Лә иләһә иллә Ллаһ» дигән сүздә нык торуын, ә кемнең әле уңга, әле сулга тирбәлүен тикшерә. Аллаһы Тәгалә әйтә:

الم (1) أَحَسِبَ النَّاسُ أَن يُتْرَكُوا أَن يَقُولُوا آمَنَّا وَهُمْ لَا يُفْتَنُونَ

«Әлиф Ләм Мим. “Без иман китердек” дип әйтсәләр, сыналмаслар дип уйлыйлармы әллә кешеләр?

وَلَقَدْ فَتَنَّا الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ فَلَيَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِينَ صَدَقُوا وَلَيَعْلَمَنَّ الْكَاذِبِينَ

Кемнең хак, ә кемнең ялганчы икәнен Аллаһ белсен өчен, без моңарчы яшәгән кешеләрне сынап карадык инде».

Коръән, «Үрмәкүч» сүрәсе, 29:1-3

Бу сынаулар аша Аллаһ (Ул пакь һәм югары) хак кешеләрне ялганчылардан аера. Икенчеләр үз телләре белән «Лә иләһә иллә Ллаһ» дип әйтәләр, әмма сынаулар вакытында ныклыкны югалталар, алар «Лә иләһә иллә Ллаһ» сүзенә тугрылыкларын сакламыйлар.

Дөреслек җиңел түгел, шуңа күрә Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) болай әйткән:

مَا مِنْ أَحَدٍ يَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ صِدْقًا مِنْ قَلْبِهِ، إِلَّا حَرَّمَهُ اللَّهُ عَلَى النَّارِ

«Кем генә “Лә иләһә иллә Ллаһ” ны дөреслек белән чын йөрәктән әйтсә, Аллаһы Тәгалә аны Җәһәннәм утына тыяр».

әл-Бохари (128) һәм Мөслим (32) тапшыра.

Күз алдына китерегез, кеше шунда ук Җәннәткә керәчәк. «Лә иләһә иллә Ллаһ» ны дөреслек белән әйтсә, Ул Җәһәннәм уты өчен тыелачак.

Ә бишенче шарт, бөек шарт — ул нәфрәтне кире кага торган мәхәббәт. Әгәр син «Лә иләһә иллә Ллаһ» ның чын тарафдары булсаң, син «Лә иләһә иллә Ллаһ» ны яратырга тиешсең. Син Тәүхид турында ишетүне яратырга тиешсең, чөнки күп кешеләр Тәүхид турында сөйли башлагач: «Миңа күңелсез, башка берәр нәрсә турында сөйләшегез, берәр тарихи вакыйга турында сөйләгез әле», — диләр. Син Тәүхид турында сөйләгәннәрне яратырга тиешсең. Аның турында тыңларга яратырга тиешсең. Тәүхид турында сөйләргә яратырга тиешсең. Тәүхидне яратырга тиешсең. Тәүхид кешеләрен яратырга тиешсең. Аллаһны (Ул пакь һәм югары) барыннан да бигрәк яратырга тиешсең. Пәйгамбәребезне (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) яратырга тиешсең. Ислам динен яратырга тиешсең. «Лә иләһә иллә Ллаһ» тугры булган диндар кешеләрне яратырга, Аллаһы Тәгалә билгеләгән чикләрне сакларга тиешсең. «Лә иләһә иллә Ллаһ» ка каршы килгәннәрнең барысын да, мөшриклек (ширек), имансызлык (көферлек) кебек «Лә иләһә иллә Ллаһ» ны тулысынча җимерүче әйберләрне нәфрәт итәргә тиешсең һәм «Лә иләһә иллә Ллаһ» ны боза торган әйберләрне яратмаска тиешсең: төрле дини яңалыкларны (бидгәтләр) яки «Лә иләһә иллә Ллаһ» ка бозыклык кертә торган торган гөнаһларны.

Бу сүзләрне тыңлагыз. Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) болай дигән:

أوثَقُ عُرَى الإيمانِ الحبُّ في اللهِ والبُغضُ في اللهِ

«Диннең (иманның) иң нык тоткысы — Аллаһ ризалыгы өчен мәхәббәт һәм Аллаһ ризалыгы өчен нәфрәт».

Әхмәт (18524), әл-Әлбәни хәдисне «Сахих әл-Җәмиг» (2009) да яхшы дип атаган.

Менә үзеңне тикшер: син берәр нәрсәне яратасың, яки күрә алмыйсың икән, бу Аллаһы Тәгалә ризалыгы өченме, әллә башка нәрсә хакынамы? Үзеңнең нигезләреңә кара, алар нәрсәдән килеп чыга? Кешеләргә булган мәхәббәтең нәрсәгә нигезләнә? Ниндидер дөньяви файдагамы? Әллә милләтчелеккәме? Әгәр берәү минем милләтемнән икән, димәк мин аны күбрәк яратам, икенчесе «Лә иләһә иллә Ллаһ» ка тугры булуына да карамастан. Монысы бит минем милләтемнән, шуңа мин аны күбрәк яратам. Моңарда төзеләме, әллә ниндидер төркемгә кагылышына карапмы? Бу минем төркемчә, минем төркем кешесе, шуңа аны күбрәк яратасың, яки чыннан да кешеләрне аларның бу сүзгә мөнәсәбәтенә карап яратасың. Аллаһ (Ул пакь һәм югары) бу шартка күрсәтә. Аллаһы Тәгалә болай дип әйтә:

وَمِنَ النَّاسِ مَن يَتَّخِذُ مِن دُونِ اللّهِ أَندَاداً يُحِبُّونَهُمْ كَحُبِّ اللّهِ وَالَّذِينَ آمَنُواْ أَشَدُّ حُبّاً لِّلّهِ

«Кешеләр арасында Аллаһтан башка тиңдәшләр алучылар бар, аларны Аллаһы Тәгаләне яраткан кебек яраталар. Ә мөэминнәр Аллаһка иң көчле мәхәббәт кичерәләр».

Коръән, «Сыер» сүрәсе, 2:165

Һәм Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) болай дип әйткән:

«Әгәр йөрәгеңдә өч әйбер бар икән, син иманның ләззәтен тоясың. Шуларның беренчесе — син Аллаһны һәм Аның Илчесен башкаларга караганда күбрәк яратасың. Икенче нәрсә – син кешене Аллаһ ризалыгы өчен генә яратасың, башка нәрсә хакына түгел. Һәм дә өченчесе, син нәфрәт иткән нәрсә — сине Җәһәннәм утына ташлауларын нәфрәт иткән кебек, динсезлеккә дә кире кайтасың килми».

әл-Бохари (16) һәм Мөслим (43) тапшыра.

Алтынчы шарт — ул баш тартуны кире кага торган буйсыну. Ягъни, әгәр «Лә иләһә илләллаһ» дисең икән, Аллаһы Тәгаләнең боерыкларына буйсын, аның кушканнарын үтә. Ул чагында бу чын «Лә иләһә иллә Ллаһ» булыр. Аллаһы Тәгалә әйтә:

وَأَنِيبُوا إِلَى رَبِّكُمْ وَأَسْلِمُوا لَهُ

«Раббыгызга кайтыгыз һәм Аңа бирелегез (ягъни итагать итегез)».

Коръән, «Халык төркеме» сүрәсе, 39:54

Һәм, ниһаять, җиденче, соңгы шарт — кире кагуны бетерә торган кабул итү (القبول).

«Лә иләһә иллә Ллаһ» ны күңелең белән дә, телең белән дә кабул ит. Аллаһы Тәгалә Коръәндә «Лә иләһә иллә Ллаһ» ны кабул иткән һәм Ул аларны коткарган кешеләр турында күп хәбәрләр китерә:

كَذَلِكَ حَقّاً عَلَيْنَا نُنجِ الْمُؤْمِنِينَ

«Безнең бурычыбыз — мөэминнәрне коткару».

Коръән, «Юныс» сүрәсе, 10:103

Аллаһ (Ул пакь һәм югары) «Лә иләһә иллә Ллаһ» ны инкяр итүчеләр һәм үзләрен өстен куючылар хакында да сөйли. Аларга нинди җәза, нинди газап килүе турында әйтә. Аллаһы Тәгалә болай ди:

إِنَّهُمْ كَانُوا إِذَا قِيلَ لَهُمْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ يَسْتَكْبِرُونَ

وَيَقُولُونَ أَئِنَّا لَتَارِكُوا آلِهَتِنَا لِشَاعِرٍ مَّجْنُونٍ

«Аларга: “Лә иләһә иллә Ллаһ” дип әйтегез”, — диелсә, алар: “Әллә ниндидер акылдан язган шагыйрь аркасында аллаларыбызны ташларбызмы?” — дип тәкәбберләнәләр иде».

Коръән, «Сафта торучылар» сүрәсе, 37:35-36

Димәк, әй Аллаһның коллары! Әгәр «Лә иләһә иллә Ллаһ» ның мәгънәсен белсәң, аның буенча гамәл кылсаң, сүзеңә тугры булсаң, чын ышану белән ышансаң, яратасаң, буйсынсаң, кабул итсәң, бу очракта гына сиңа «Лә иләһә иллә Ллаһ» ның ярдәм итәчәге аңлашыла. Әгәр кеше «Лә иләһә иллә Ллаһ» ны белми икән, ул Аллаһка табынучы, әмма белмәүче, гыйлемсез насараларга (христианнарга) охшаган. Әгәр белеп тә үтәмәсә, ул хакыйкатьне белә торып, аны үтәмәүче яһүдиләргә охшый. Әгәр дә ул йөрәге белән ышанмаса яки ихлас булмаса, сүзендә дөрес булмаса, ул тышкы яктан нидер эшли торган, ләкин эчләрендә бөтенләй башка нәрсә булган, икейөзлеләргә (монафыйкларга) охшаган. Әгәр ул буйсынмаса, ул вакытта ул ширек һәм көферлек гамәле булган берәр нәрсә эшләсә, диннән чыгып китә. Кәфергә әйләнә. Әгәр дә догалар белән Аллаһка (Ул пакь һәм югары) түгел, ә ниндидер изгеләргә яки үлеләргә мөрәҗәгать итә икән, диннән чыгып китә. Әгәр дә корбанны Аллаһ (Ул пакь һәм югары) өчен чалмый икән, диннән чыгып китә. Әгәр дә ул Аллаһка (Ул пакь һәм югары) тәвәккәл кылмаса, яки Аллаһтан гына куркырга тиешле курку белән башка берәр нәрсәдән курыкса, Аллаһны гына сөяргә тиешле мәхәббәт белән башканы сөйсә, кеше диннән чыгып китә, мөшрик була. Әгәр гөнаһ кылса, Аллаһка (Ул пакь һәм югары) итагать итмәсә, зур гөнаһлы (фасыйк) була. Аллаһы Тәгалә безне бу әйберләрдән сакласын. Әгәр кеше гыйлемне, инануны, ихласлыкны, дөреслекне, мәхәббәтне, буйсынуны һәм кабул итүне үзендә берләштергән икән, ул кеше Туры юлга (Сыйрат әл-мүстәкыйм) күнгән була. Аллаһ (Ул пакь һәм югары) юлында изгелек кылган кешеләрнең юлында, ә Аның ачуы төшкән кешеләрнең һәм адашканнарның юлында түгел.

Әй Аллаһның коллары, бу сүзне күбрәк кайгырту — безнең бурычыбыз. Безнең иң зур кайгыртуыбыз «Лә иләһә иллә Ллаһ» ны ничек саклавыбыз булырга тиеш. «Лә иләһә иллә Ллаһ» ны сүздә, гамәлдә, ышануда чын-чынлап тотарга ярдәм итүен без бары тик Аллаһтан (Ул пакь һәм югары) гына сорыйбыз, чөнки Ул гына безнең ярдәмчебез, Ул гына туры юлга күндерә.

اللهم اجعلنا من أهل لا إله إلا الله اللهم أحينا عليها وتوفنا عليها وادخلنا اللهم بها الجنة دار السلام

Йә Раббым, безне «Лә иләһә иллә Ллаһ» кешеләреннән кыл. Йә Аллаһ, безгә шушы сүзләргә тугры булып яшәргә рөхсәт бир, һәм дә шул сүзләр белән вафат булырга рөхсәт ит, һәм дә безне, йә Раббым, шушы сүзләр ярдәмендә Җәннәткә — бәхет һәм тынычлык Йортына керт.

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ، وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ، وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ.

اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ، وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ، وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ.

Йә Аллаһ! Ибраһимга һәм аның нәселенә рәхмәт кылган кебек, Мөхәммәдкә дә, аның нәселенә дә рәхмәт кыл. Хаклыкта, Син Мактаулы һәм Олугъ. Һәм дә Ибраһимга һәм аның нәселенә бәрәкәт иңдергән кебек, Мөхәммәдкә дә, аның нәселенә дә бәрәкәт иңдер. Хаклыкта, Син Мактаулы һәм Олугъ.

اللهُمَّ إِنّا نَسْأَلُكَ مِنَ الْخَيْرِ كُلِّهِ عَاجِلِهِ وَآجِلِهِ، مَا عَلِمْنا مِنْهُ وَمَا لَمْ نَعْلَمْ، وَنَعُوذُ بِكَ مِنَ الشَّرِّ كُلِّهِ، عَاجِلِهِ وَآَجِلِهِ مَا عَلِمْنا مِنْهُ، وَمَا لَمْ نَعْلَمْ، اللهُمَّ إِنّا نَسْأَلُكَ الْجَنَّةَ وَمَا قَرَّبَ إِلَيْهَا مِنْ قَوْلٍ أَوْ عَمَلٍ، وَنَعُوذُ بِكَ مِنَ النَّارِ وَمَا قَرَّبَ إِلَيْهَا مِنْ قَوْلٍ أَوْ عَمَلٍ

Беренче өлеше бу сылтама буенча

Сообщение «Лә иләһә иллә Ллаһ» кәлимәсенең шартлары. 2 өлеш появились сначала на Ислам .

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

Хаклыкта, Аллаһка барча мактауларыбыз, вә Аны мактап тәсбихләр әйтәбез, вә Аннан ярдәм сорыйбыз, вә Аннан ярлыкауны үтенәбез. Вә күңелләребездә булган явызлыктан һәм начар эшләребездән Аңа сыенабыз. Кемне Аллаһ туры юлга күндерсә, аны беркем дә тайпылдырмас, ә кемне Аллаһ адаштырса, аны туры юлга күндерүче булмас. Шәһадәт китерәмен: Аллаһтан башка гыйбадәт кылырга лаеклы бер илаһ тә юк, мәгәр Аллаһ үзе генә, Аның һичбер тиңдәше юк. Вә мин шаһитлек бирәмен: Мөхәммәд — Аның колы һәм Илчесе.

Аннан.

Әй Аллаһның мөэмин коллары, сезгә Аллаһ шәфкатьлек күрсәтсен, белегез, сүзләрнең иң бөеге, иң камиле, иң файдалысы, иң мөһиме, иң яхшысы — «لا إله إلاَّ الله (Лә иләһә иллә Ллаһ)» сүзләре.

Лә иләһә иллә Ллаһ. Бу сүзләр өчен күкләр һәм җир, барлык мәхлуклар барлыкка китерелгән; бу сүз сәбәпле кешеләр иманлыларга һәм кәферләргә, тәкъваларга һәм гөнаһлыларга бүленгән; бу — әҗер-савап яки җәза чыганагы булган сүз; бу — Кыямәт көнендә кешелекнең беренче һәм соңгы буыннары соралачак сүз; Җәннәткә, бәхеткә ирешү сүзе.

«Лә иләһә иллә Ллаһ» хакына Аллаһы Тәгалә җеннәрне һәм кешеләрне барлыкка китергән. Бу сүз — диннең нигезе һәм терәге. Бу сүз — иң көчле тоткы (әл-гурвәтүл-вуска). Бу сүз шаһитлек кәлимәсе (кәлимәтү-ш-шәһәдә). Бу сүз — Аллаһтан курку (кәлимәтү-т-такуә) кәлимәсе. Бу — бар нәрсәнең дә башлыгы!

شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ وَالْمَلَائِكَةُ وَأُولُو الْعِلْمِ قَائِمًا بِالْقِسْطِ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

«Аллаһ «Аннан башка хак иләһ юк« дип шаһитлек итә, һәм фәрештәләр дә, гыйлем ияләре дә. Аллаһ гаделлек белән хөкем итә. Аннан башка һич иләһ юк, мәгәр Ул Үзе генә, Ул — Кодрәт, Хикмәт Иясе».

Коръән, «Гыймран гаиләсе» сүрәсе, 3:18.

Коръәндә һәм Сөннәттә бик күп дәлилләр, дини текстлар бар, алар безгә бу сүзнең кадерен, аның мөһимлеген, дәрәҗәсенең биеклеген күрсәтәләр. Бу сүзнең өстенлекләре һәм аерым затлы үзенчәлекләре шулкадәр күп ки, аларны колачлап бетерү мөмкин түгел, барысын да өйрәнеп бетереп булмый, шуңа күрә бөек галим Шәйхүл-Исләм ибн Тәймия (Аллаһ аңа шәфкатьле булсын) болай әйткән: «Бу сүзнең өстенлекләре, анда язылган хакыйкатьләр, аның диндәге дәрәҗәсе ошбу сүзләрне тасвирлаучылар яки төшенүчеләр тасвирлый алганнан югарырак. Ул — бар нәрсәнең башы һәм ахыры. Ул — бар нәрсәнең башлыгы».

Әй Аллаһның коллары, белегез, Аллаһ сезгә шәфкатьлек күрсәтсен, Аллаһ «Лә иләһә иллә Ллаһ» ны теле белән генә әйтүче колыннан кабул итми. Әгәр ул «Лә иләһә иллә Ллаһ» хокукларын үтәмәсә, «Лә иләһә иллә Ллаһ» кешегә йөкләгән бурычларны сакламаса, Коръәндә һәм Сөннәттә китерелгән шартларны үтәмәсә, бу аңа файда китермәячәк.

«Лә иләһә иллә Ллаһ» өчен бу шартлар җиде. Һәр мөселман бу җиде шартны белергә һәм аларны үтәргә тиеш. Ләкин бу, шартларның исемнәрен яттан белергә, бу исемнәрне санап чыгарга гына кирәк дигәнне аңлатмый. Күпме гади кешеләр бар, аларның гыйлемнәре күп түгел, әмма аларда бу җиде шарт берләшкән. Алар бу җиде шартны тормышка ашыралар. Әгәр дә сез алардан бу җиде шартны санап чыгуларын сорасагыз, бәлкем алар моны тиешенчә эшли дә алмаслар. Һәм бу шартларның исемнәрен яттан белгән кешеләр күпме, бу сүзләр авызларыннан чыгып атылып, уклар кебек очалар, ләкин алар бу җиде шартларга каршы килгән гамәлләр кылалар. Шуңа күрә гыйлем һәм гамәлләрнең бергә үтәлүе шарт. Шул чакта кеше чынлыкта да «Лә иләһә иллә Ллаһ» кешеләреннән, ул вакытта чын мәгънәсендә Тәүхид әһелләреннән булачак. Ә ярдәм Аллаһтан (Ул пакь һәм югары)!

Безнең тәкъва элгәреләребез, имамнарыбыз бу шартларның әһәмиятлегенә һәм аларны үтәү мөһим икәнлегенә күрсәттеләр. Барыгызга да сәхабәләрнең иярченнәре арасыннан (табигыйн) булган бөек имам Әл-Хәсән әл-Басри (Аллаһ аңа шәфкатьле булсын) билгеле. Бервакыт аннан: «Кешеләр, әгәр берәрсе «Лә иләһә иллә Ллаһ» дип әйтсә, Җәннәткә керәчәк, дип сөйлиләр», — дип әйткәннәр. Ул: «Кем дә кем «Лә иләһә иллә Ллаһ» дип әйтсә һәм «Лә иләһә иллә Ллаһ» хокукларын, аның белән бәйле бурычларны үтәсә, ул Җәннәткә керәчәк», — дигән. «Лә иләһә иллә Ллаһ» дип әйтү генә димәгән.

Бервакыт Хәсән әл-Басри мәетне җирләүдә катнашкан. Танылган шагыйрь Әл-Фәраздак (الفرزدق) үзенең хатынын җирләгән була. Хәсән әл-Басри аңа болай ди:

ما أعددت لهذا اليوم؟

«Сине дә шулай күмәчәкләр көн өчен нәрсә әзерләдең?». Ул: «Мин инде 70 ел «Лә иләһә иллә Ллаһ» кәлимәсе буенча яшим». Хәсән әл-Басри аңа болай дип әйтә: «Син бик яхшы кирәк-ярак әзерләгәнсең, әмма «Лә иләһә иллә Ллаһ» ның үз шартлары бар. Шуңа күрә үзеңнең шигырьләреңдә әхлаклы хатыннарны азгынлыкта гаепләмә. Шул рәвешле «Лә иләһә иллә Ллаһ» ны бозма».

Табигыйннар арасыннан билгеле имам Вәхб ибн Мүнәббихтан бервакыт: «»Лә иләһә иллә Ллаһ» Җәннәткә ачкычмы?» — дип сораганнар. Ул болай әйтә: «Әйе, әлбәттә. Ләкин һәр ачкычның тешләре бар. Әгәр дә ачкычта бу тешләр булса, ишек ачылачак. Әгәр тешләр булмаса, ишек ачылмаячак». Ул һәр кеше үтәргә тиеш булган «Лә иләһә иллә Ллаһ» шартларын күздә тоткан.

Галимнәр (Аллаһ аларга шәфкатьле булсын) Коръәнне һәм Сөннәтне тирәнтен өйрәнгәннәр һәм алар өчен «Лә иләһә иллә Ллаһ» ның җиде шарты барлыгы ачыкланган. Һәм дә бу шартлар түбәндәгеләр:

1. Наданлыкны кире кага торган гыйлем.
2. Шикне кире кага торган ышану.
3. Ширекне кире кага торган ихласлык.
4. Ялганчылыкны (ялганны) кире кага торган дөреслек.
5. Нәфрәтне кире кага торган мәхәббәт.
6. Баш тартуны кире кага торган буйсыну.
7. Кире кагуны бетерә торган кабул итү.

Менә бу бөек сүз күрсәткән җиде олы шарт һәм бу шартларның һәрберсенә Коръән һәм Сөннәттән күп дистәләгән дәлил бар.

Әйдәгез, бу шартлар турында сөйләшик һәм Аллаһ (Ул пакь һәм югары) безнең өчен ишеткәннәребезне файдалы итсен.

Беренче шарт — наданлыкны кире кага торган гыйлем (әл-гыйлм). Әй Аллаһның коллары, «Лә иләһә иллә Ллаһ» бөек мәгънәгә ия! Һәм галимнәр барысы да бертавыштан: «Лә иләһә иллә Ллаһ» дип, бу сүзләрнең мәгънәсен аңламыйча, әйтүче кешегә бернинди дә файда юк диләр. Кайбер кешеләр: «Мин мең тапкыр «Лә иләһә иллә Ллаһ» дип әйттем» диләр. Икенчеләре: «Мин җитмеш мең тапкыр «Лә иләһә иллә Ллаһ» дип әйттем» диләр. Ләкин «Лә иләһә иллә Ллаһ» ның мәгънәсен аңламасаң, бу сүзләрне әйтүнең файдасы юк.

«Лә иләһә иллә Ллаһ» (لَا مَعْبُود بِحَقٍّ إِلَّا اَللَّه) «лә мәгбүде би хәккыйн иллә Ллаһ» (Күкләрне һәм җирне бар кылучы Аллаһтан башка гыйбадәт кылырга лаеклы иләһ юк) дигәнне аңлата. Ул — юктан бар кылучы, вә Ул — Раббыбыз һәм Ризыкландыручы, вә Ул гына гыйбадәт кылуга лаеклы.

«Әл-иләһ» «мәгбүд» дигәнне аңлата. Мәгбүд — ул мәхәббәт һәм олылау белән гыйбадәт кылына торган, үз йөрәкләрен аның белән бәйли торган зат.

«Аллаһтан башка иләһләр юк» диярсез. Ләкин кешеләр үзләренә меңләгән төрле иләһләр ясыйлар: кемдер акчага бәйләнә, мал-мөлкәткә табына, кемдер җеннәргә, кемдер пәйгамбәрләргә табына, кемдер изгеләргә, кемдер каберләргә, кемдер төрбәләргә, кемдер йолдызларга, кемдер кояшка, кемдер айга табына. Алар үзләренә меңләгән төрле иләһләр ясыйлар. Бу иләһләрнең барысы да ялган.

Гыйбадәткә лаеклы хак иләһ — ул җирләрне вә күкләрне, вә сезнең белән безне юктан бар кылучы Зат. Бу «Лә иләһә иллә Ллаһ» була да.

Күп кешеләрдән: «Нәрсә ул «Лә иләһә иллә Ллаһ»?», — дип сорыйсың. Алар: «Аллаһтан башка юктан бар кылучы юк», — дип җавап кайтаралар. Аллаһтан башка юктан бар кылучы юк икәнлеген Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) көрәшкән кәферләр, мөшрикләр дә таныдылар. Бу «Лә иләһә иллә Ллаһ» ның мәгънәсе түгел. Пәйгамбәрләр дә моның өчен килмәделәр.

«Лә иләһә иллә Ллаһ» Аллаһтан (Ул пакь һәм югары) башка гыйбадәт кылырга мөмкин булган, моңа лаеклы зат юк дигәнне аңлата.

Әгәр дәлилләр теләсәгез, Аллаһы Тәгалә әйтә:

وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِى كُلِّ أُمَّةٍۢ رَّسُولًا أَنِ ٱعْبُدُواْ ٱللَّهَ وَٱجْتَنِبُواْ ٱلطَّغُوتَ

«Һәрбер өммәткә илче җибәрдек вә әйттек: «Аллаһка гыйбадәт кылыгыз һәм тагутлардан (ялган аллалардан) сакланыгыз»».

Коръән, «Бал кортлары» сүрәсе, 16:36.

Менә бу «Лә иләһә иллә Ллаһ» ның мәгънәсе булып тора. Пәйгамбәрләр һәммәсе дә: «Аллаһка гына гыйбадәт кылыгыз һәм ялган аллалардан читләшегез (баш тартыгыз)» дигән дигән мәгънәгә ия булган «Лә иләһә иллә Ллаһ» сүзләре белән килделәр.

Сине юктан бар кылучыга гына саф гыйбадәт кылу, төрле ялган иләһләргә табынудан баш тарту — менә чын мәгънәсе.

Шуңа да Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) мөшрик курайшитларга:

قولوا لا إله إلا الله

«»Лә иләһә иллә Ллаһ» дип әйтегез», — диде, ә алар баш тарттылар. Әгәр «Лә иләһә иллә Ллаһ» «Аллаһтан башка юктан бар кылучы юк» дигәнне белдерсә, алар Аллаһтан башка юктан бар кылучы, тәрбия кылып торучы юк икәнлегенә ышана иделәр. Ә менә аларга «»Лә иләһә иллә Ллаһ» дип әйтегез» дигәч, алар болай әйтәләр:

أَجَعَلَ الْآلِهَةَ إِلَهًا وَاحِدًا إِنَّ هَذَا لَشَيْءٌ عُجَابٌ

«Әллә ул барча иләһләрләрдән (барлык гыйбадәт кылу объектларыннан) бер генә иләһ калдырганмы? Хаклыкта, бу гаҗәп хәл!».

Коръән, «Бакча» сүрәсе, 38:5.

Һәм баш тарталар.

Карагыз, Аллаһның пәйгамбәре Һуд (аңа сәлам булсын) үз кавеменә килә һәм: «»Лә иләһә иллә Ллаһ» дип әйтегез» дип мөрәҗәгать ясый. Алар болай җавап бирәләр:

أَجِئْتَنَا لِنَعْبُدَ اللَّهَ وَحْدَهُ وَنَذَرَ مَا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُنَا

«Син (Һуд) без бер Аллаһка гына гыйбадәт кылсын өчен һәм аталарыбыз гыйбадәт кылган нәрсәләрдән баш тартсын өчен килдеңме?».

Коръән, «Пәрдәләр» сүрәсе 7:70.

Карагыз, алар үзләреннән нәрсә таләп ителгәнен ничек яхшы аңладылар. Алардан бу дөньяның бердәнбер барлыкка китерүчесе барлыгын тану таләп ителмәгән. Алар моны болай да таный иделәр. Алар баш тарту, кире кагу һәм раслау кирәклеген аңладылар:

• Аллаһтан (Ул пакь һәм югары) башка барлык иләһләрне, гыйбадәт кылу объектларын инкяр итү;
• Аллаһка (Ул пакь һәм югары) гына гыйбадәт кылуны һәм Аңа гына иләһи сыйфатлар хас булуын раслау.

Кем генә булмасын: фәрештәләрме, пәйгамбәрләрме — беркем дә гыйбадәт кылуга лаеклы түгел. Фәрештәләр һәм пәйгамбәрләрдән түбәнрәк булган кешеләр инде моңа лаек түгел дә түгел. Шуңа күрә кол үзен юктан бар кылучыны гына илаһилаштырырга тиеш. Илаһилаштыру, аннан иләһ ясау, ягъни йөрәгеңне Аның белән генә бәйләү, гыйбадәт кылуның барлык төрләрен Аңа гына багышлау: дога кылу, ялварып сорау — бары тик Аңа гына, корбан хайванын чалу — бары тик Аның өчен, нәзерләр — бары тик Аңа гына, гыйбадәт кылуның барлык башка төрләре дә шулай ук.

Икенче өлеше бу сылтама буенча

Сообщение «Лә иләһә иллә Ллаһ» кәлимәсенең шартлары. 1 өлеш появились сначала на Ислам .

إِنَّ الْحَمْد للهِ، نَحْمَدُهُ وَنَسْتَعِينُهُ وَنَسْتَغْفِرُهُ، وَنَعُوذُ بِاللهِ مِنْ شُرُورِ أَنْفُسِنَا وَمِنْ سَيِّئَاتِ أَعْمَالِنَا، مَنْ يَهْدِهِ اللهُ فَلا مُضِلَّ لَهُ، وَمْنْ يَضْلُلُ فَلَا هَادِيَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلَّا اللهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدَاً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ

وبَعْدُ

عباد الله

معشر المؤمنين

Алты шарт, аларсыз намаз дөрес булмаячак.

Әй Аллаһның мөэмин коллары! Аллаһның (Ул пакь һәм югары) барлык кануннары Пәйгамбәребезгә (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) вәхи буларак иңдерелә, ягъни күкләрдән җиргә төшерелә. Берсесеннән кала. Диннең бер генә хөкеме бар, Аллаһ (Ул пакь һәм югары) Мөхәммәд өммәтенә аны үтәү бурычын йөкләргә тели, шуңа Пәйгамбәребезне (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) күкләрнең иң югарысына, мәхлук җитә алган иң бөек урынга күтәрә. Бу — намаз (әс-саләт).

Әй Аллаһның коллары! Аллаһ (Ул пакь һәм югары) бу өммәткә намазны йөкләргә карар кылгач, Мөхәммәдне (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын), ике шәех Бохари һәм Мөслим Әнәстән хәбәр иткәнчә, шундый урынга күтәрә: анда ул канатлар тавышын ишетә.

Бу нәрсәне күрсәтә?! Бу безгә шул гыйбадәнең никадәр мөһим икәнлеген күрсәтә. Ул Исламның баганаларыннан берсе, Тәүхидтән (шәһәдәттән) соң килүче төп багана булып тора.

Диннең гыйбәдәткә кагылышлы гамәли күрсәтмәләре арасында бу иң мөһиме. Димәк, без намазны һәм шул исәптән намазның дөрес булу шартларын да белергә тиешбез, чөнки ул шартлардан башка намаз дөрес булмаячак.

Иң мөһиме, әлбәттә, кеше мөселман, бер Аллаһка гына гыйбәдәт кылучы булырга тиеш, чөнки бу шарт булмаса, һәрбер гыйбадәт тә мәгънәсез булачак.

Һәм дә намазның шартларына түбәндәгеләр керә:

Беренче шарт — Кыйблага йөз белән борылу (استقبال القبلة). Безнең Кыйбла — Мәккәдәге Кәгъбә. Аллаһ Коръәндә (Ул пакь һәм югары) әйтте:

فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَحَيْثُ مَا كُنتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ

«Һәм йөзеңне мәсҗид Хәрамга юнәлдер. Һәм кайда гына булсагыз да, йөзләрегезне мәсҗид Хәрамга юнәлдерегез».

Коръән, «Сыер» сүрәсе, 2:144.

Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) намазны ничек дөрес итеп үтәргә белмәүче, хаталар ясаучы кешене өйрәткән. Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) аны өйрәткәндә болай дигән:

إذا قمتَ إلى الصلاةِ فأسبغْ الوضوءَ ، ثم اسْتقبلِ القبلةَ فكبِّرْ

«Намазга басарга җыенсаң, тиешле итеп тәһарәт ал, аннары кыйбла ягына борыл һәм “Аллаһу әкбәр” дип әйт».

Хәдисне әл-Бохари (6667) һәм Мөслим (397) тапшыра.

Димәк, Кыйбла ягына борылмыйча намаз дөрес булмаячак. Ә Кыйбла ягына борылу нәрсәне аңлата соң? Монда градусның уннан бер өлешенә кадәр төгәллек белән, Кәгъбәнең нәкъ үзенә юнәлү күздә тотылмый. Кәгъбә ягына юнәлеш дигәнне аңлата. Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) әйтте:

ما بينَ المشرِقِ والمغْرِبِ قِبْلَةٌ

«Көнчыгыш белән көнбатыш арасы — ул Кыйбла».

Хәдисне әт-Тирмизи (342), ән-Нәсәи (2243) һәм Ибн Мәдҗә (1011) тапшырган.

Ягъни бу сүзләр белән Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) шул якка юнәлүне сакларга һәм шул якка борылырга кирәклекне күрсәткән. Шундый ук сүзләр хак мөэминнәрнең әмире Гомәр ибн әл-Хаттабтан (Аллаһ аннан разый булсын) фәтва буларак тапшырыла, шулай ук аның улы Ибн Гомәр һәм башка сәхабәләрдән дә килә. Һәм дә Ибн Тәймия: «Бу хакта сәхабәләр арасында фикер каршылыклары юк» дип әйтә.

Әйе, төгәл юнәлешне табарга тырышырга кирәк, ләкин уңга яки сулга аз гына тайпылыш була калса, бу намазга зыян китерми. Әгәр дә зур тайпылыш булса, Кыйбла синең уң яки сул ягыңда калса, ул чакта намаз инде дөрес булмый һәм аны яңадан укырга кирәк.

Һәм Гомәр ибн әл-Хаттабның (Аллаһ аннан разый булсын) кулларын уңга һәм сулга сузуын, шуннан мондый сүзләр әйтүен тапшырганнар:

صل بينهما كيف ما شئت

«Намазны болар арасындагы юнәлештә үзең теләгәнчә укы».

Бу кеше Кәгъбәдән ерак булганда, Кәгъбәне күрмәгән очракка карый. Ләкин Кәгъбә янында булсаң һәм аны күрсәң, әлбәттә, Кәгъбәгә таба төгәл борылырга кирәк.

Икенче шарт — намазның вакыты керү (دخول الوقت). Аллаһы Тәгалә болай ди:

إِنَّ الصَّلَاةَ كَانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتَابًا مَّوْقُوتًا

«Хаклыкта намаз мөэминнәр өчен билгеле вакытка бөркетелде».

Коръән, «Хатыннар» сүрәсе, 4:103.

Бу намазны вакыты кермичә укырга ярамый дигәнне аңлата. Әгәр дә, мәсәлән, кеше иртән таң атмаган вакытта ашыкты һәм намаз укыды икән, аның намазы дөрес булмый. Шулай ук, бернинди дә җитди сәбәпсез, намазны кичектереп торырга һәм аны вакыты чыкканнан соң үтәргә ярамый.

Аллаһ (Ул пакь һәм югары) Коръәндә яный һәм болай ди:

فَخَلَفَ مِن بَعْدِهِمْ خَلْفٌ أَضَاعُوا الصَّلَاةَ وَاتَّبَعُوا الشَّهَوَاتِ فَسَوْفَ يَلْقَوْنَ غَيًّا

«Алардан (пәйгамбәрләрдән) соң намазларын юк итүче һәм нәфесләренә иярүче кавемнәр килде, алар гайны очратырлар».

Коръән, «Мәрьям» сүрәсе, 19:59.

Нәрсә ул гай? Гай — ул, Ибн Мәсгүднең (Аллаһ аннан разый булсын) сүзләре буенча, Җәһәннәмдәге үзән. Ибн Мәсгүдтән: «Бу аятьтә кем турында сүз бара? Намазларын калдырган кешеләр турындамы?» — дип сораганнар. Ул болай дип әйткән:

وإنما كانوا يؤخرون الصلاة عن وقتها

«Әгәр намазны калдырсалар, ул вакытта алар бөтенләй кәфер булачаклар. Бу аятьтә намазны вакытыннан кичектереп укучы кешеләр турында сүз бара». Димәк, алар намазны аның вакыты чыкканнан соң укыйлар.

Бу зур гөнаһ! Бу бик куркыныч гөнаһ!

Ә бит сәфәрдә булмаган, үз җирлекләрендә була торып, бернинди җитди сәбәпсез намазларын кичектереп, вакыты чыккач укучы кешеләр аз түгел.

Тагын шундый кешеләр бар. Алар көне буе намаз укымыйлар, аннары, үзләре әйтмешли, каза кылалар һәм кич белән намазларын җыеп укыйлар.

Алар бу янауны ишетсеннәр! Бу эшне эшләүче кеше зур гөнаһ кыла һәм Аллаһ (Ул пакь һәм югары) андый кешегә Тәмуг үзәнлеге белән яный. Һәм бу бәхетсез кеше. Аллаһы Тәгалә сакласын!

Өченче шарт — намаз алдыннан гәүрәтне ( ستر العورة), ягъни хурлыклы урыннарны каплау. Аллаһы Тәгалә безгә мөрәҗәгать итеп әйтә:

يَا بَنِي آدَمَ خُذُوا زِينَتَكُمْ عِندَ كُلِّ مَسْجِدٍ

«Әй Адәм балалары, һәр намаз алдыннан зиннәтләнегез».

Коръән, «Пәрдәләр» сүрәсе, 7:31.

Һәр намазны укыр алдыннан зиннәтләнегез. Ким дигәндә гәүрәтне ябу кирәк.

Ир-ат гәүрәтенә нәрсә керә? Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) ир-атның гәүрәтенә һичшиксез керәчәк урын турында болай әйткән:

ما بين السرة والركبة عورة

«Кендек белән тез арасы — гәүрәт».

Бу урын һичшиксез капланган булырга тиеш, алайса намаз дөрес булмаячак.

Әмма! Бу кеше, бары тик кендек белән тез арасындагы урынны гына каплап, шул килеш намаз укый ала дигән сүз түгел.

Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) әйткәнчә, әгәр дә кешенең мөмкинлеге булса, ул берәр нәрсә белән иңбашларын капларга тиеш, ягъни иңбашларында нидер булырга тиеш. Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) болай әйткән:

لا يُصَلِّي أحدُكم في الثواب الواحدِ ليس على عاتِقِه منه شيءٌ

«Сезләрдән һичкем иңбашларын капламый торган бер киемдә намаз укымасын».

Хәдисне әл-Бохари (359), Мөслим (516) тапшыра.

Аллаһ (Ул пакь һәм югары) безгә: «Әй Адәм балалары! Намаз алдыннан гәүрәтегезне каплагыз» дими. Аллаһы Тәгалә: «Һәр намаз алдыннан зиннәтләнегез» дип әйтә. Димәк, тиешле кием кияргә кирәк, чөнки син Галәмнәрнең Раббысы, Күкләрнең һәм Җирләрнең Патшасы каршысына басачаксың.

Әгәр дә сине ниндидер очрашуга, ниндидер чарага чакырсалар, син матур кием киясең бит. Әгәр дә син ниндидер зур урындагы кеше яки җитәкче белән очрашуга барасың икән, син бит яхшы киенәсең, үзеңә матур кием киясең.

Әгәр Аллаһ каршына, сине юктан бар кылган Раббың каршысына басарга җыенасың икән, син тагын да күркәмрәк киенергә тиеш түгелсеңме?!

Күпме кеше намазга баса, ә киемнәре килешсез, килбәтсез. Ә күпләр ятактан торып, турыдан-туры йокы күлмәгендә намаз укыйлар.

Әй Аллаһның коллары! Һәр гыйбадәт алдыннан зиннәтләнегез!

Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) болай әйткән:

إذَا قَامَ أَحَدُكُمْ إلَى الصَّلَاةِ فَإِنَّ اللَّهَ قِبَلَ وَجْهِهِ فَلا يَبْصُقْ قِبَلَ وَجْهِهِ

«Сезләрдән берегез намаз укырга басса, хаклыкта, Аллаһ аның каршысында».

«Мәдҗмүгәл Фәтәүә» (5/101).

Аллаһ синең йөзең алдында! Шуны исеңдә тот, Аллаһның колы!

Дүртенче шарт — киемдәге, тәндәге, намаз укыган урынындагы пычракны бетерү (إزالة النجاسة). Анда нәҗес булырга тиеш түгел: тизәкме, сидекме, күрем канымы, әллә башка нәрсәме, нәҗесне алып ташларга кирәк.

Аллаһы Тәгалә Коръәндә Пәйгамбәребезгә (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) мөрәҗәгать итеп әйтә:

وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ

«Һәм киемеңне чистарт».

Коръән, «Бөркәнүче» сүрәсе, 74:4.

Һәм дә галимнәр (гүләмә) бу аятьнең мәгънәсенә киемнәрне нәҗестән чистартырга кирәклеге керә дип әйтәләр.

Пәйгамбәребездән (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) киеменә күрем каны эләккән хатын-кыз турында сорагач, ул аңа нәрсә эшләргә кирәклеге турында болай дигән:

تَحُتُّهُ، ثُمَّ تَقْرُصُهُ بالمَاءِ، ثم تَنْضَحُهُ، ثم تُصَلِّي فِيهِ

«Ул бу урынны (кан эләккән җирне) кырсын, аннары суландырылган бармак очлары белән ышкысын, аннан соң чайкап җибәрсен, аннан инде намаз укысын».

Хәдисне әл-Бохари (227) тапшыра.

Димәк, пычракны (нәҗесне) чистартырга кирәк. Шуңа күрә игътибарлы бул һәм кара, киемеңдә, тәнеңдә, намаз укыган урыныңда бу пычраклардан бер нәрсә дә булмасын.

Бишенче шарт — хәдәстән, ягъни олы яки кече пычрану халәтеннән чистарыну (تطهر من الحدث الاكبر والأصغر). Олы пычрану — бу кеше җенси якынлыктан соң җөнүб хәлендә булганда. Кече пычрану — кеше һавалар чыгарса, яки бәдрәфкә кереп чыкса һ.б. Шуңа күрә я госел коенырга (әгәр җөнүб хәле булса), я тәһарәт алырга кирәк.

Бу хакта Аллаһ Коръәндә болай әйтә:

وَإِن كُنتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا

«Әгәр олы пычрану (җөнүб) хәлендә булсагыз, пакьләнегез».

Коръән, «Аш яулыгы» сүрәсе, 5:6.

Ягъни госел коеныгыз дигән сүз.

Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) болай ди:

لا يقبلُ اللَّهُ صلاةَ أحدِكُم إذا أحدَثَ حتَّى يتَوضَّأ

«Әгәр арагыздан берәрегез тәһарәтен бозса, тәһарәт алганчы Аллаһ аның намазын кабул итмәс».

Хәдисне Әбү Дауд (60), әл-Бохари (135), Мөслим (225) тапшырган.

Алтынчы шарт — ният (ән-ния / النيس). Димәк, нәкъ менә шушы намазны укыйм дип ниятлисең. Ләкин ният кайда соң? Ният йөрәктә.

Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) болай әйтә:

إِنَّمَا الأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ، وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى

«Барлык гамәлләр дә ниятләр буенча башкарыла һәм кешегә ниятенә карап биреләчәк».

Хәдисне әл-Бохари (54) һәм Мөслим (1907) тапшыралар.

Ниятнең булуы кирәк, ләкин ул йөрәктә булырга тиеш. Тел белән әйтү, яки кычкырып сөйләү, яки кайберәүләр кебек мондый сүзләр кабатлау: «Әй Аллаһ! Мин шундый намаз (намазның исемен атыйлар) укырга ниятлим» — болар барысы да бидгать (яңалык)! Бу диндә юк! Пәйгамбәребез дә, сәхабәләр дә моны телдә дә әйтмәгәннәр, сөйләмәгәннәр дә, кабатламаганнар да. Аллаһ (Ул пакь һәм югары) ошбу сүзләрне сөйми, чөнки төрде яңалыклар Аллаһы Тәгаләне ачуландыра гына. Болар — яңалык (бидгә).

Әгәр дә ниятне тел белән әйтүдә яхшылык булса, әгәр дә бу хәерле, Аллаһ (Ул пакь һәм югары) сөйгән гамәл булса, иң элек кем аны кылган булыр иде?! Аны Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) һәм аның сәхабәләре эшләгән булырлар иде.

Әй Аллаһның коллары, без искәртеп киткән бу сүзләр ирләргә дә, хатыннарга да кагыла. Ләкин хатын-кызның бер үзенчәлеге бар. Бу үзенчәлек аның намаз укый торган киеменә кагыла. Хатын-кыз — ул туллаем гәүрәт.

Намазда хатын-кызга йөзен һәм кул чукларын гына ачырга рөхсәт ителә, калган урыннарын ул капларга тиеш.

Баш, чәчләр капланган булырга тиеш. Гәйшәдән, Аллаһ аннан разый булсын, шулай ук Гали ибн Әбү Талибтан, Аллаһ аннан разый булсын, хәбәр ителгәнчә,

تصلي في الخمار والدرع السابغ

хатын-кыз намазны химарда укырга тиеш. Химар — ул башны каплый торган әйбер. Димәк, башның ябык булуы таләп ителә.

Йөзгә килгәндә исә, монда барлык галимнәр бертавыштан (идҗмәгә), намаз укыганда хатын-кызның йөзе гәүрәткә керми, ул намазда вакытта йөзен капламаса да була дип әйтәләр.

Кул чукларына килгәндә, бу да намаз укыганда гәүрәт түгел һәм хатын-кыз аларны капламаса да була. Ибн Габдүлбарр идҗмәгәне, ягъни галимнәрнең бу хакта бертавыштан фикерен җиткерә.

Аякларга һәм аяк табаннарына килгәндә, аяк табаннары гәүрәткә керә һәм хатын-кыз аларны ябарга тиеш. Гәйшә һәм Гали ибн Әбү Талиб болай дигәннәр:

والدرع السابغ

«… җиргә кадәр төшә торган күлмәктә». Димәк, хатын-кызның аяклары ябык булырга тиеш.

Әй Аллаһның коллары! Бу намазның шартлары, алар үтәлмичә кешенең намазы дөрес булмаячак. Аллаһтан (Ул пакь һәм югары) намазларыбызны сакласын һәм кабул итсен дип сорыйбыз, безне намазларыбызны җиренә җиткереп үтәүчеләр арасыннан кылсын дип ялварабыз. Намазны күзләребез ләззәтенә (قُرَّة عَينِ) әйләндерсен дип үтенәбез. Хаклыкта, Ул мәрхәмәтлеләрнең иң Мәрхәмәтлесе (أرحم الراحمين).

أقول هذا القول وأستغفر الله لي ولكم

Сообщение Намазның дөрес булу шартлары появились сначала на Ислам .

الحمد لله ربِّ العالمين حمدًا كثيرًا طيِّبًا مباركًا فيه وأصلي وأسلم على نبينا محمد وعلى أله وصحبه أجمعين وأشهد أن لا إله إلا الله وحده لا شريك له وأشهد أن محمداً عبده ورسوله

ثم أَمَّا بَعْدُ

عباد الله

Әй Аллаһның коллары! Мөхәррәм ае, без сезнең белән кергән ай, сез беләсезме, ошбу ай, Аллаһның Илчесе (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) шаһитлеге буенча, ураза тоту гыйбадәтен үтәү өчен иң хәерле ай, Рамазан аеннан соң ураза тоту өчен иң яхшы ай булып тора:

أفضَلُ الصِّيامِ بعد رمضانَ شَهرُ اللهِ المُحَرَّمُ

«Рамазаннан соң иң хәерле ураза — Аллаһның әл-Мөхәррәм аенда ураза тоту».

Бу хәдисне Мөслим (1163) тапшырган.

Ә бу айның унынчы көнендә бөек вакыйга була, анда хакыйкать җиңеп чыга һәм ялган кимсетелә. Ул көндә Аллаһ (Ул пакь һәм югары) Мусаны (Аллаһның аңа сәламе булсын) вә аның кавемен коткарды, Фиргавенне вә аның кавемен суда батырды. Һәм дә, ибн Габбәс сөйләве буенча, Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) Мәдинәгә килгәч, ул яһүдиләрнең бу көнне, Гашура көнендә ураза тотуын күргән. Мөселманнар да моңа кадәр Мәккәдә ураза тотканнар. Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) алардан болай дип сорый:

ما هذا اليَوْمُ الذي تَصُومُونَهُ؟

«Нигә сез бу көнне ураза тотасыз (бу көнне сез тоткан нинди ураза ул)?».

Алар мондый җавап кайтаралар:

«Бу көндә Аллаһ Мусаны вә аның кавемен коткарды, Фиргавен кавемен суга батырып һәлак (юк) итте, шуңа да Муса бу көндә, Аллаһка шөкер итеп, ураза тотты һәм без дә ураза тотабыз».

Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) әйтте:

فَنَحْنُ أَحَقُّ وَأَوْلَى بمُوسَى مِنكُم

«Без Мусага сезгә караганда күбрәк хокуклы һәм без Мусага сездән дә якынрак».

Һәм дә ул көнне ураза тотарга кушты һәм үзе дә (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) ураза тотты.

Бу хәдисне әл-Бохари (2004) һәм Мөслим (1130) тапшыра.

Аллаһы Тәгалә Рамазан аенда ураза тотарга әмер биргәнче, Гашура көнендә ураза тоту мәҗбүри булган. Рамазан ае уразасы фарыз булгач, Гашура көне уразасы мөстәхәб булып кала. Гайшә (Аллаһ аннан разый булсын) болай дип сөйли: «Рамазан аенда ураза тотарга боерык төшкәч, Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) кешеләргә мөрәҗәгать итте һәм әйтте:

إن عاشوراءَ يومٌ من أيامِ اللهِ فمَن شاء صامه ومن شاء تركَه

«Хаклыкта, Гашура — Аллаһның бер көне. Кем тели, шул көнне ураза тотсын, ә кем тели, ураза тотмасын»».

Бу хәдисне әл-Бохари (4504) һәм Мөслим (1125) тапшырган.

Пәйгамбәребезнең (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) үлеменә аз вакыт калгач, үзенең гомере азагында, әгәр ул киләсе елга кадәр исән булса, 10 Мөхәррәмнән (ягъни Гашура көненнән тыш) тыш аңа кадәрге көнне дә һичшиксез ураза тотачагын белдерә һәм болай әйтә:

لئِنْ بَقِيتُ إلى قابِلٍ، لأَصومَنَّ اليومَ التاسِعَ

«Әгәр мин киләсегә (елга) кадәр яшәсәм, (яһүдиләрдән аерылып тору өчен) 9 нчы көнне дә һичшиксез ураза тотачакмын».

Бу хәдисне Мөслим (2667) тапшырган.

Бу — Аллаһка (Ул пакь һәм югары) мөһим гыйбадәт. Аның дәрәҗәсе югары. Ә бу нәрсәне күрсәтә? Бу Пәйгамбәребезнең (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) бу көнне аеруча эзләгәненә ишарә ясый. Ибн Габбәс түбәндәгеләрне сөйли:

«Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) бу көннән (Гашура көненнән) кала, ураза тоту өчен өстенлек биреп, башка бер көн дә эзләмәгән».

Бу хәдисне әл-Бохари (2006) һәм Мөслим (1132) тапшырган.

Ни өчен соң? Чөнки моның әҗере зур, чөнки Гашура көнендәге бу ураза — узган ел гөнаһларын йолып алуга сәбәп була. Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) әйтте:

وصِيامُ يومِ عاشُوراءَ، إِنِّي أحْتَسِبُ على اللهِ أنْ يُكَفِّرَ السنَةَ التِي قَبْلَهُ

«Гашура көнендә ураза тоту — аның аша Аллаһ узган елгы гөнаһларны кичерер дип өметләнәм».

Бу хәдисне Мөслим (1162) тапшырган.

Әй Аллаһның коллары, әгәр сез Гашура көнендә һәм аннан алдагы көндә, Мөхәррәм аеның 9 һәм 10 нчы көннәрендә ураза тотсагыз — бу иң яхшысы. 10 Мөхәррәмдә генә ураза тоту түбәнрәк дәрәҗәгә ия. Алай да рөхсәт ителә, ләкин дәрәҗәсе түбәнрәк.

Ә Гашура көнендә, аннан алдагы көндә һәм аннан соңгы көндә ураза тотарга мөмкинме? Пәйгамбәребезнең (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) Сөннәтендә андый нәрсә юк. Бу турыда Пәйгамбәребездән ышанычлы юл белән бернәрсә дә тапшырылмый. Яисә, ураза тотар өчен, кешеләр болай әйтәләр: «Гашура көнендә ураза тот һәм телисең икән, аңа кадәрге көндә, ә телисең икән, аннан соңгы көндә». Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) Сөннәтендә андый нәрсә дә юк. Бер генә искәрмә, әйтәләр галимнәр (гүләмә), һәм моны ибн Габбәс тә (Аллаһ аннан һәм атасыннан разый булсын) әйтә, кеше Мөхәррәм ае кайчан башланганында шикләнә һәм Гашура көнен югалтудан курка, шул сәбәпле өч көн ураза тота. Ул очракта мөмкин, бу вакытта каршылыклар юк.

Ахырдан минем сезгә шуны әйтәсем килә, без әйткәннәр арасында бик мөһим нәрсәләр бар.

Беренчесе — мөселман хакыйкатьнең җиңүенә һәм күтәрелүенә шатлана. Мөселман ул шәхси проблемалары, шәхси мәнфәгатьләре белән генә яшәүче кеше түгел. Мөселман кешесе мөэминнәр шатланганда шатлана, ә мөэминнәр кайгырса, ул да кайгыра. Ул Аллаһы Тәгаләнең дине өстенлек алганда куана. Менә ул мөселман. Бу — Мусаның (аңа сәлам булсын) тарихыннан ясалган нәтиҗә.

Ә икенчесе, әй Аллаһ колы, — мөселман кешесе мөселман булмаганнарга охшамаска тиеш. Мөселманның шәхесе мөселман булмаганнардан аерылып торырга тиеш. Бу кагыйдә Аллаһ һәм Аның Илчесе тарафыннан билгеләнгән. Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) болай дигән:

«Мин китап әһелләреннән аерылып торачакмын һәм Мөхәррәм аеның тугызынчы көнендә дә ураза тотачакмын».

Ә бүген мөселманнарда нәрсә күзәтелә? Без барыбыз да Аллаһныкы һәм аңа кайтачакбыз (иннә ли-Лләһи үә иннә иләйһи радҗигун). Алар бер-берсе белән кәферләргә охшауда ярышалар һәм үзләрен түбәнсетәләр, шуңа күрә Аллаһ аларны хурлады һәм шуңа алар көчсезләнделәр. Әгәр Аллаһның диненә ябышып, үзләрен күтәрсәләр, Аллаһы Тәгалә аларны олуглар һәм аларга куәт бирер.

Ниһаять, соңгысы. Гашура көненә карата кешеләр өч өлешкә бүленгән: икесе чикне узу һәм берсе дөрес юл.

Беренче чикне узу — Гашура көненнән бәйрәм ясыйлар, күңел-ачулар, сыйлар оештыралар, хәтта махсус ризык әзерләп тараталар, бүләкләр бирәләр, бу көннәрдә үз балаларына, үз гаиләләренә башка көннәрдә эшләмәгәннәрне рөхсәт итәләр. Бу хата. Һәм моны суфичылык тарафдарлары эшли.

Икенче чикне узу — бу көннән кайгы, сагыш көне ясаучылар, үзләрен кыйнаучылар, җәфалаучылар һәм кан агызучылар, имеш Хөсәеннең (Аллаһ аннан разый булсын) үлеме өчен кайгыруларын күрсәтүчеләр. Аннан да куркынычы, ул көндә ширек кылалар: Пәйгамбәребезнең йорт әһелләреннән (әһлүл-бәйт) дога кылып сорыйлар, вә Пәйгамбәребезнең (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) йорт әһелләрен Аллаһ дәрәҗәсенә күтәрәләр. Аллаһ (Ул пакь һәм югары) сакласын! Без рафидиләр (равафидъ) турында сүз алып барабыз.

Ә бар туры юл (сырат әл-мүстәкыйм). Әһле әс-Сүннә үәл-дҗәмәгәнең уртача юлы бар. Бу көнне без уразадан (сыям) кала бер генә нәрсә белән дә: бәйрәм, матәм, яисә башка нәрсә белән аермыйбыз.

Әй Аллаһның коллары! Бу көнне һәм бу мөмкинлекне кулдан ычкындырмас өчен, узган елгы гөнаһлар өчен гафу алу әҗереннән мәхрүм калмас өчен, якыннарыгызны, балаларыгызны, туганнарыгызны, күршеләрегезне, дусларыгызны, мөселманнарны бу көндә ураза тотарга өндәргә һәм чакырырга онытмагыз.

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيد

رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ

وآخر دعوانا أن الحمدلله رب العالمين

Сообщение Гашура көне: мөмкинчелекне ычкындырмагыз появились сначала на Ислам .

Исламның бөек принципларын һәм нигезләрен белгән, бу диннең ныклы кагыйдәләре һәм акыллы үгет-нәсихәтләре белән таныш булган һәр кеше Франциядә һәм башка илләрдә, шул исәптән мөселман илләрендә дә кылынган җинаятьләрнең Ислам дине белән бернинди дә бәйләнеше юклыгын ачык аңлый һәм моңа тулысынча ышана.

Ул мондый явызлыклар чиста Ислам шәригатендә тыелган һәм Ислам дине аларны берничек тә хупламый, шуңа күрә, аларны бернинди очракта да Ислам белән бәйләргә ярамый икәнлегенә ачык төшенә.

Шулай ук бу җинаятьләрне диндар мөселманнар белән, ягъни үз диннәрен чынлыкта тоткан мөселманнар белән бәйләргә ярамый, мондый гамәлләр аларны кылучылар җаваплы булган шәхси, аерым, гадәттән тыш очрак дип аңлатырга һәм җиткерергә кирәк. Нәкъ менә шулар гөнаһны һәм бу явызлык өчен гаепне өсләрендә йөртәләр. Бу җинаятьләр өчен барлык мөселманнар да җаваплы түгел.

Мөселманнар бу гамәлләрдән ваз кичәләр, чөнки Коръәндә болай әйтелгән:

وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَىٰ

«Һичбер йөк күтәрүче башка берәүнең йөген (гөнаһын) күтәрмәс».

Коръән, «Бар кылучы» сүрәсе, 35:18

Ислам бу гамәлләрдән ваз кичә һәм аларга катнашмый.

Әй Аллаһның коллары, әй Мөхәммәдкә (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) иярүчеләр, мондагы әйтелгән сүзләрнең максаты: Аллаһның (Ул пакь һәм югары) диненә яхшылык теләп, ихластан Аллаһның колларына хәерлелек теләгән хәлдә, Исламга кагылышы булмаган нәрсәләрне Ислам дине белән бәйләмәскә, бу явызлыкларны аңа чагылдырмаска кирәклекне аңлату. Шулай ук мондый җинаятьләр белән надан кеше алданмасыннар, ваемсызлар һәм адашканнарның көен көйләмәсеннәр өчен, бу бөек дингә зыян китерергә теләгән явыз ниятле кешеләргә юлны томалау. Аларның гамәлләре Исламның асылын берничек тә чагылдырмый икәнен һәм аларның Коръәнне дә, Сөннәтне дә чыганак итеп алмауларын игълан итү.

Һичшиксез, бу җинаятьләр булган илдә һәм башка илләрдә, шушы хәлләр мөселманнар өчен зур явызлык һәм бәла-казаларга әйләнде. Алар кешеләрнең мөселманнарга һәм Исламга карата нәфрәтенә сәбәп булды, аның аркасында Ислам чакыруы авырлаша яки кайбер илләрдә бөтенләй туктала.

Шуңа күрә һәр мөселман өчен барлык урыннарда мондый җинаятьләргә шелтә белдерү һәм аларга Аллаһ (Ул пакь һәм югары) хакына нәфрәт итү мәҗбүри. Һәрбер мөселманга, мөмкин кадәр, аларга катнашы булмавын һәм тискәре карашын игълан итәргә кирәк.

Мөселман бу явызлыкларга канәгать булырга яки алар турында фикерләүдән тыелырга тиеш түгел, чөнки ниндидер җинаять белән канәгать булган кеше аның ярдәмчесенә әйләнә, гөнаһның бер өлешен үзенә ала һәм моның өчен гаепле була. Әмма берәү фикерләүдән тыелса, без аңа әйтербез: «Һәрнәрсә ачык һәм аңлаешлы булган хәлдә син ничек фикер итүдән тыелып кала аласың?».

Мөселманга «шартлатылганнар һәм үтерелгәннәр моңа лаек, чөнки алар кәферләр, ә аларның дәүләте мөселманнар белән көрәшә» дип әйтергә рөхсәт ителми.

Аллаһ үтерүне хәрам иткән кешеләр үтерүгә лаеклы дип әйтеп булмый. Уйлан! Аллаһы Тәгалә аларны үтерергә ярамый дип әйтә, ә син аңа каршы чыгасың һәм алар шундый үлемгә лаек дип әйтәсең!

Европа илләрендә һәм башка мөселман булмаган илләрдә яшәүче мөселманнарның игътибарын, беренчедән, Аллаһы Тәгаләдән куркуга, ә икенчедән, булган хәлгә ике хурлыклы мөнәсәбәт күрсәтүдән сакланырга кирәклегенә юнәлтергә кирәк:

1. Беренче дөрес булмаган һәм шелтәләнгән мөнәсәбәт шунда ки, мондый вакыйгалар турында ишеткән кайбер кешеләр Исламнан яки аның күрсәтмәләрен үтәүдән баш тарталар. Әлбәттә, бу адашкан харидҗитларның кылган эшләре Исламның йөзен кешеләр күзлегендә бик нык каралта, әмма мөселман үз иманын калдырырга яки бу диннең берәр өлешеннән баш тартырга тиеш түгел.

2. Икенче дөрес булмаган мөнәсәбәт кешенең адашканнарга, аларны сүзләр яки гамәлләр белән дәртләндереп, ярдәм итә башлавында, яисә үзләре катнашмаган очракта да, кылган эшләрен хуплауында чагыла.

Мөселман булмаган илләрдә бу җинаятьләр нәтиҗәсендә мөселманнарга төрле басым башлануы ихтимал, әмма бу очракта да, бернинди шартларда да Исламнан баш тартмагыз, шартлатулар һәм кеше үтерүчеләргә ярдәм итмәгез, чөнки моны Аллаһ (Ул пакь һәм югары) гаепли.

Ислам галимнәре мөселман булмаган илләрдә яшәүче мөселманнарга Аллаһның (Ул пакь һәм югары) диненә нык тотынырга һәм Аннан куркырга, шулай ук Мөхәммәд (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) алып килгән чын тыйнаклыкка (уәсатыййә) ябышырга киңәш итәләр. Алар мөселманнарга сабыр булырга кушалар һәм мөселман вәгазьчеләрен мондый гамәлләргә Исламның тискәре мөнәсәбәтен һәм мондый җинаятьләрне Аллаһ диненә чынлап тотынмаган кешеләр генә кыла икәнен кешеләргә аңлатырга өндиләр. Күпчелек мөселманнарның бу гамәлләрне җинаять дип санауларын барлык кешеләргә дә аңлатырга кирәк.

Һичшиксез, мондый җинаятьләр ул оешманың чын эчтәлеген күрсәтә һәм сез нинди кешеләр турында сүз барганын аңлыйсыздыр.

Франциядә һәм башка урыннарда шундый ук җинаятьләр кылганда, алар бу илләргә мөрәҗәгать итәләр һәм аларга хәбәр җибәрәләр. Хатның асылы шундый: әгәр сез безне тынычлыкта калдырсагыз, без сезгә һөҗүм итмәячәкбез һәм үзләрен мөселман дип атаучы мөртәтләр белән шөгыльләнәчәкбез. Әгәр алар белән безгә каршы берләшсәгез, безгә мөртәтләргә каршы сугышудан комаучаулаудан туктаганыгызга чаклы сезгә зарар һәм яман эш кылырбыз.

Мондый адашкан хариджитларның мөселманнарга, аларны мөртәтләр дип санап, мөселман илләрен һәм җирләрен, шул исәптән Мәккә һәм Мәдинәне, көферлек җире һәм сугыш иле дип атап, начарлык эшләүдән һәм зыян китерүдән башка шөгелләре юк.

Әй Аллаһның коллары, мөселманнар ул фетнәләрдән ераклашырга тиеш! Безгә Аллаһтан (Ул пакь һәм югары) куркырга һәм мөселман өммәтенең зур галимнәренең үгет-нәсихәтләренә иярергә кирәк, чөнки нәкъ менә бу — фетнәләрдән чыгу юлы.

Тәхкыйк без адашкан кешеләрне туры юлга күндерсен дип Аллаһы Тәгаләдән сорыйбыз. Без Раббыбызның мөселманнарны, кайда гына булуларына карамастан, саклавын һәм аларны һәртөрле явызлыктан яклап, Үзенең ярдәмен күрсәтүен үтенәбез! Шулай ук без Аңа хәерле һәрнәрсәдә уңыш насыйп әйләсен дип, вә безне Туры юлга күндерсен дип, вә ачык һәм яшерен төрле фетнәләрдән һәм адашулардан сакласын дип ялварабыз. Аллаһтан (Ул пакь һәм югары) саклау, иминлек һәм барлык мөселманнарга иман сорыйбыз.

Беренче өлеше бу сылтама буенча

Сообщение Ислам террорга каршы. 2 өлеш появились сначала на Ислам .

Әй Аллаһның коллары! Бу көннәрдә Франциядә булган вакыйга йөрәкләребезгә авырту булып чагылды. Мондый хәл мөселман илләрендә беренче генә түгел, нәтиҗәдә гаепсез җаннар корбан булдылар.

Мондый гамәлләр җинаять һәм җирдә бозыклык таратуның бер төре булып санала. Бу гамәлләр чиста Ислам диненә, аның максатларына, акыллы һәм дөрес кануннарына, мактаулы кагыйдәләренә һәм этик нормаларына каршы килә.

Бу җинаятьнең авырлыгын аңлату һәм Исламның аңа мөнәсәбәте.

1 – Ислам гаделлек (гәдл), игелек (ихсән), мәрхәмәтлек (рахмә) боера һәм шелтәгә лаек булган гамәлләрне (мүнкәръ) һәм хокуксыз һөҗүм итүне (бәгйи) тыя. Аллаһ (Ул пакь һәм югары) Коръәндә бу хакта болай ди:

إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالإحْسَانِ وَإِيتَاءِ ذِي الْقُرْبَى وَيَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ وَالْبَغْيِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ

«Хаклыкта Аллаһ гаделлекне, игелекне һәм якын туганга ярдәм күрсәтүне боера. Һәм ул пычраклыкны, шелтәгә лаек гамәлләрне һәм хокуксыз һөҗүм итүне тыйган. Ул (Аллаһ) сезне вәгәзьли, шаять вәгазьләнерсез».

Коръән, «Бал кортлары» сүрәсе, 16:90

Бу кылынган җинаятьтә бернинди гаделлек тә, яхшылык та һәм мәрхәмәтлек тә (рахмә) юк. Бу бары шелтәгә лаеклы гамәл, чикләрне узу һәм җинаять кенә.

Ислам — ул тулаем гаделлек, вәгъдәләрне үтәү, тугрылык һәм ышанычлылык! Исламда гаделлек кысаларыннан гаделсезлек (зүлм) ягына чыгучы нәрсәнең булуы мөмкин түгел. Әгәр дә берәр нәрсә гаделлек кысаларыннан чыгып, җәберләү һәм гаделсезлек ягына авышса, аның ислам белән бернинди дә бәйләнеше юк. Исламның моңа катнашы юк! Бу — һәр мөселман тарафыннан шелтәләнергә тиешле җинаять!

Әгәр дә берәр нәрсә килешүне үтәү, вәгъдә, ышанычлылык һәм намуслылык кысаларыннан чыгып, хыянәт ягына күчсә, ул да Ислам белән бәйле түгел. Моңа шулай ук Франциядә күптән түгел булган вакыйгаларны, үзләрен Ислам белән бәйләгән кайбер кешеләрнең үтерүләрен һәм шартлатуларын да кертергә кирәк. Алар үзләрен мөселман дип саныйлар, ә үзләре бу саф диннең күрсәтмәләрен һәм нигезләмәләрен (хүкм) үтәмиләр. Алар Аллаһ (Ул пакь һәм югары) Китабы Коръәнгә һәм Пәйгамбәребезнең (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) Сөннәтенә иярмиләр. Алар бу өммәтнең тәкъва элгәрләренең (сәләф әс-салих) сүзләренә һәм галимнәрнең дини хөкемнәренә (фәтваларына) бернинди әһәмият һәм тиешле урын бирмиләр. Шуңа күрә без бу шартлаулар һәм үтерүләр җинаять, гаделсезлек һәм хыянәт икәнлгенә бер дә шикләнмибез. Кешедә гаделлекнең мәҗбүри күрсәтмә (үәдҗиб) булуына шик булырга тиеш түгел. Ислам кеше үзе ошаткан кешеләргә, шулай ук ошатмаган кешеләргә дә карата гадел булырга кирәк дип басым ясый. Аллаһы Тәгалә әйтә:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ لِلَّهِ شُهَدَاءَ بِالْقِسْطِ وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَى أَلَّا تَعْدِلُوا اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى وَاتَّقُوا اللَّهَ

«Әй иман китерүчеләр! Аллаһ хозурында туры булыгыз, гаделлек белән шәһадәт бирегез! Кешеләргә карата булган нәфрәтегез сезне гаделлекне бозуга этәрмәсен. Гадел булыгыз, чөнки бу тәкъвалыкка якынрак. Һәм дә Аллаһтан куркыгыз!»

Коръән, «Аш Яулыгы» сүрәсе, 5:8

2 – Ислам рөхсәт ителгән чикләрне чыгуны (игтидә) һәм золымны (зүлм) тыйган. Аллаһы Тәгалә әйтә:

وَلا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ

«Рөхсәт ителгәннең чикләрен узмагыз, чөнки Аллаһ җинаятьчеләрне яратмый».

Коръән, «Аш яулыгы» сүрәсе, 5:87

Дөрес хәдистә әйтелгәнчә: «Аллаһы Тәгалә әйтә:

يَا عِبَادي، إنِّي حَرَّمْتُ الظُلْمَ عَلَى نَفْسي وَجَعَلْتُهُ بيْنَكم مُحَرَّماً فَلا تَظَالَمُوا

«Әй колларым! Мин Үземә золым итүне һәм сезнең арагызда золым итүне хәрам кылдым, шуңа бер-берегезгә золым кылмагыз».

Мөслим (2577)

Монда каралган гамәлләр тулысынча чикләрне узу һәм гаделсезлек нигезендә төзелгән.

3 – Ислам җирдә гаделсезлек һәм бозыклык таратуны тыйган. Аллаһы Тәгалә болай ди:

وَاللَّهُ لا يُحِبُّ الْفَسَادَ

«Хаклыкта, Аллаһ бозыклыкны яратмый».

Коръән, «Хикәя» сүрәсе, 28:77

Аллаһ (Ул пакь һәм югары) әйтә:

وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ لا تُفْسِدُوا فِي الأرْضِ قَالُوا إِنَّمَا نَحْنُ مُصْلِحُونَ

«Әгәр аларга: «Җир өстендә бозыклык кылмагыз!» дип әйтелсә, алар: «Без бары тик яхшылык эшләргә телибез», — дип җавап бирәләр».

Коръән, «Сыер» сүрәсе, 2:11

Кылынган бу гамәлләр — җирдә бозыклык таратуның һәм начарлыклык чәчүнең иң начар төрләренең берсе.

4 – Ислам Бөек кагыйдәләр белән килде, шуларның берсе — зыянны бетерү һәм булдырмау. Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) болай дигән:

لَا ضَرَرَ وَلَا ضِرَارَ

«Зыян юк һәм үзара зыян салу да юк».

Ибн Мәдҗә (2341) һәм әд-Дәракүтни (4/228)

Бу җинаятьләр тулысынча Исламга һәм мөселманнарга зыян китерүгә нигезләнгән.

5 – Исламның башка кагыйдәсе — ул кешеләргә файда китерү. Ә ошбу кылынган гамәлләренең файдасы нидә? Бернинди файда юк, бары тик исәпсез-хисапсыз зыян гына!

6 – шик юк, булган хәл – ул үтерергә ярамаган кешеләрне үтерү. Сугыш һәм бәрелешләр барган җирдә булсалар да, мөселманнарга каршы сугышмаган имансыз кешеләрне үтерергә ярамый. Әгәр дә мөселманнар белән сугышудан читләшкән кешеләр бар икән, мәсәлән, хатын-кызлар, балалар, ярдәмгә мохтаҗ кешеләр, инвалидлар яки үз хуҗалыклары белән шөгыльләнгән, сугышта катнашмаган крестьяннар, Ислам аларны сугыш барган һәм бәрелешләр булган җирдә дә үтерүне тыя. Бигрәк тә сугыш булмаган җир турында сүз барганда, мондый үтерүләр тагын да авыррак җинаять дип бәяләнә. Ислам гаепсез кеше гомеренә һәм җанына һөҗүм итүне тыя. Аллаһ (Ул пакь һәм югары) әйтә:

وَلا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلا بِالْحَقِّ

«Аллаһ тыйган җанга хаксыз һөҗүм итмәгез».

Коръән, «Төнге күчерү» сүрәсе, 17:33

7 – Ислам, конкретлаштырып, хатын-кызларны, балаларны һәм картларны үтерүне тыя. Бүрайдадан тапшырылган хәдистә Пәйгамбәребезнең хәрби җитәкчеләргә үгет-нәсыйхәт биреп мондый сүзләр әйткәне китерелә:

لاَ تَقْتُلُوا وَلِيدًا

«Балаларны үтермәгез!»

Әбү Дауд (2613)

Шулай ук Ибн Гомәрдән (Аллаһ аннан разый булсын) тапшырыла:

وُجِدَتْ فِي بَعْضِ مَغَازِي رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَقْتُولَةً، فَأَنْكَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَلِكَ، وَنَهَى عَنْ قَتْلِ النِّسَاءِ وَالصِّبْيَانِ

«Пәйгамбәребезнең (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) бер сәфәре вакытында үтерелгән хатын табылды. Аллаһның Илчесе (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) хатыннарны вә балаларны үтерүне тыеп, шелтә белдерде».

әл-Бохари (3014, 3015) һәм Мөслим (1744)

Бу хәдиснең кайбер риваятләрендә Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) үтерелгән хатынның мәете тирәсендә кешеләр җыелганын күргәч, алар янына килеп болай дип әйтә:

‏مَا كَانَتْ هَذِهِ تُقَاتِلُ فِيمَنْ يُقَاتِلُ‏

«Ул бит сугышмаган, ни өчен аны үтергәннәр?»

Ибн Мәдҗә (2842), «Әс-Сахиха» (708) не кар.

Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) әйткән:

لاَ تَقْتُلُوا شَيْخًا فَانِيًا وَلاَ طِفْلاً وَلاَ صَغِيرًا وَلاَ امْرَأَةً

«Картны, кечкенә баланы һәм хатын-кызны үтермәгез!»

Әбү Дауд (2614)

Бу хәдисләр нигезендә галимнәр бертавыштан (идҗмәг) хатын-кызларны, балаларны һәм алар кебекләрне үтерү ярамый дигән нәтиҗәгә килгәннәр. Ә начар гамәлне башкаручылар балалар һәм өлкәннәр арасында, хатын-кызлар һәм ир-атлар арасында, яшьләр һәм картлар арасында аерма ясамый.

8 – Ислам мәрхәмәт һәм рәхмәт белән килде! Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) әйтте:

مَن لَا يَرْحَمُ لَا يُرْحَمُ

«Шәфкатьлек күрсәтмәгән кешенең үзенә дә шәфкать күрсәтелмәячәк».

әл-Бохари (5997) һәм Мөслим (2318)

Һәм әйтелгән:

الرَّاحِمُونَ يَرْحَمُهُمْ الرَّحْمَنُ ارْحَمُوا مَنْ فِي الْأَرْضِ يَرْحَمْكُمْ مَنْ فِي السَّمَاءِ

«Шәфкатьле булучыларга Шәфкатьле Аллаһ шәфкать күрсәтер. Җирдә булганнарга карата рәхимле булыгыз, вә күкләрдә булучы сезгә рәхимле булыр».

Әхмәт (6494), Әбү Дауд (4941), әт-Тирмизи (1924); әл-Әльбәни аны ышанычлы дип атаган.

Шәфкатьлек күрсәтү кирәклеге турында бик күп хәдисләр бар. Коръән үзе «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ» «Мәрхәмәтлек Иясе һәм Рәхимле Аллаһ исеме белән» сүзләре белән башлана. Ислам — кешеләрне юк итү өчен түгел, ә коткару өчен килгән шәфкатьлелек дине!

Пәйгамбәребезнең (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) максаты — кешеләрне коткару булган. Пәйгамбәребезнең (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) янына фәрештә килеп: «Әй Мөхәммәд, мин бу шәһәрне сине рәнҗеткәннәре һәм тыңламаганнары өчен юк итә алам», — дип әйтә, ә ул аңа болай ди:

بَلْ أرْجُو أنْ يُخْرِجَ اللَّهُ مِنْ أصْلاَبِهِمْ مَنْ يَعْبُدُ اللَّهَ وَحْدَهُ لاَ يُشْرِكُ بِهِ شَيْئاً

«Юк! Бәлкем бу кавемнең нәселеннән Аллаһка һичкемне шәрик-тиңдәш кылмаучылар, Аңа гына гыйбадәт кылучылар чыгыр».

әл-Бохари (3231)

Әбү Үмәмә хәдисендә Пәйгамбәребезнең (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) болай әйткәне хәбәр ителә:

مَنْ رَحِمَ ذَبِيحَةً رَحِمَهُ اللهُ يومَ القيامةِ

«Әгәр берәү хәтта чалыначак хайванга да шәфкатьлек күрсәтсә, Аллаһ Кыямәт көнендә аңа шәфкатьле булыр».

әл-Бохари «Әл-әдәб әл-муфрад» (381) дә.

СүбехәнАллаһ!

Искә төшерегез, гөнаһлы кешене, бик нык сусаган һәм дымлы туфрак ашарга мәҗбүр булган эткә шәфкатьлек күрсәтүе өчен, Аллаһ (Ул пакь һәм югары) гафу итә. Бу кеше коега төшә, аяк киеменә су тутыра, аннары, аяк киемен тешләре белән кысып, коедан чыга һәм этне эчерә. Аллаһы Тәгалә аңа рәхмәтен күрсәтә һәм гөнаһларын гафу итә.

Ибн Мәсгүдтән хәдис тапшырыла, анда ул болай ди:

كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ فَانْطَلَقَ لِحَاجَتِهِ فَرَأَيْنَا حُمَّرَةً مَعَهَا فَرْخَانِ فَأَخَذْنَا فَرْخَيْهَا فَجَاءَتْ الْحُمَرَةُ فَجَعَلَتْ تُفَرِّشُ فَجَاءَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ:

Бервакыт без Аллаһның Илчесе (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) белән бергә сәяхәткә чыктык һәм ул йомышын үтәр өчен читкә китте, ә без ике баласы булган кечкенә бер кош күрдек. Балаларын алгач, шул ана кош (саклау өчен) алар өстендә канатларын селкетә башлады. Шулвакыт Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) килеп җитте һәм әйтте:

مَنْ فَجَعَ هَذِهِ بِوَلَدِهَا رُدُّوا وَلَدَهَا إِلَيْهَا

«Бу кошны аның баласы аркасында кем газаплый? Баласын кире кайтарыгыз!»

Әбү Дауд (2675) һәм Әхмәт (3835)

СүбехәнАллаһ! Ислам өндәгән шушы бөек шәфкатькә карагыз, аннары бу кешеләрнең нәрсә эшләве турында уйланыгыз. Аларда Исламның шәфкате (әр-рахмә) кайда? Әгәр дә алар уйлана алсалар иде! Әгәр аларның акыллары булса иде!

9 – Исламның хыянәт (әл-хыянә) кебек нәрсәләрне катгый рәвештә тыйганын аңлау бик мөһим. Аллаһы Тәгалә әйткән:

إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْخَائِنِينَ

«Хаклыкта Аллаһ хыянәтчеләрне сөйми».

Коръән, «Табыш» сүрәсе, 8:58

Һәм әйтелгән:

إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ مَنْ كَانَ خَوَّانًا أَثِيمًا

«Хаклыкта Аллаһ хыянәтче залимнәрне сөйми».

Коръән, «Хатыннар» сүрәсе, 4:107

Әбү Сәгыйд әл-Худридан хәдис тапшырылган, анда Пәйгамбәребезнең (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) болай дип әйткәне хәбәр ителә:

لِكُلِّ غَادِرٍ لِوَاءٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يُرْفَعُ لَهُ بِقَدْرِ غَدْرِهِ

«Хыянәт иткән һәркем өчен Кыямәт көнендә байрак куелачак һәм ул аның хыянәте зурлыгына карап югары күтәреләчәк».

әл-Бохари (7111) һәм Мөслим (1735)

Бу байрак дөньяда яшәгәндә хыянәт итүчене күрсәтүче билге булачак. Гаепсез кешеләрне үтерүчеләрнең хыянәте никадәр зур һәм коточкыч!

Һичшиксез, килешүләрне (васыятьләрне) үтәү һәм аларга тугры булу — диннең мәҗбүри күрсәтмәсе (үәджиб). Килешүләрне бозу һәм мөселманнар белән бер-берсенә зыян китермәячәкләр дигән килешүдә булган имансызларга һөҗүм итү тыела. Ислам җирләренә иминлек гарантиясе алып кергән кешеләргә һөҗүм итәргә ярамый. Шулай ук иминлек гарантиясе алып һәм аны үз ягыннан гарантияләп, мөселман булмаган илгә кергән мөселманга анда яшәүчеләргә һөҗүм итәргә ярамый, чөнки Ислам килешүләрне үтәүне таләп итә. Аллаһы Тәгалә әйтә:

وَأَوْفُوا بِالْعَهْدِ إِنَّ الْعَهْدَ كَانَ مَسْئُولا

«Килешүләрне дөрес үтәгез, чөнки килешүләр өчен сез соралачаксыз».

Коръән, «Төнге күчерү» сүрәсе, 17:34

Шулай ук Аллаһ (Ул пакь һәм югары) әйтә:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ

«Әй иман китерүеләр, килешүләрегезне үтәгез».

Коръән, «Аш яулыгы» сүрәсе, 5:1

Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) әйтте:

مَنْ قَتَلَ مُعَاهَدًا لَمْ يَرِحْ رَائِحَةَ الْجَنَّةِ وَإِنَّ رِيحَهَا تُوجَدُ مِنْ مَسِيرَةِ أَرْبَعِينَ عَامًا

«Кем дә кем мүгәхәдәне (килешү төзелеп, аңа иминлек вәгъдә ителгән имансызны) үтерсә, ул кеше Җәннәтнең исен сизмәячәк, шул ук вакытта аның исе кырык ел ераклыгына тарала».

әл-Бохари (6914)

Димәк, иминлек килешүен бозган кеше Җәннәттән шулкадәр ерак булачак ки, хәтта аның исен дә сизмәячәк.

Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) әйткән:

مَنْ آمَّنَ رَجُلًا عَلَى دَمِهِ، فَقَتَلَهُ فَأَنَا بَرِيءٌ مِنَ القَاتِلِ، وَإِنْ كَانَ المَقْتُول كَافِرًا

«Әгәр берәрсе берәр кешегә иминлек вәгъдә итсә һәм аны үтерсә, мин бу үтерүчедән ваз кичәм, хәтта үтерелгән кеше имансыз булса да».

Ибн Хиббән һ. б., әл-Альбани хәдиснең дөреслеген раслады. «Сахих ат-Таргьиб» (3007) не кар.

Мөселман, мөселман булмаган илгә кереп, виза алгач, бу ил белән килешү төзи, анда аңа иминлек гарантиясе бирелә һәм ул үзе анда бозыклык чәчмәскә һәм анда яшәүчеләрнең тормышына һәм мөлкәтенә кул сузмаска вәгъдә итә.

Әгәр имансыз кеше хөкүмәттән виза алып, мөселман иленә керә икән, ул шулай ук бу илнең барлык халкы үтәргә тиеш булган иминлек гарантиясе булып тора. Беркемнең дә андый кешегә, аның тормышына һәм мөлкәтенә һөҗүм итәргә хокукы юк.

Мөселман җиренә керүче мөселман булмаган кешегә иминлек гарантиясен мөселманнарның иң гадие бирсә дә, ул югары дәрәҗәләргә ия булмаса да, беркемнең дә керүчегә һөҗүм итәргә хакы юк. Чөнки Исламда бер мөселман биргән иминлек гарантиясе, билгеле хәдистә әйтелгәнчә, башкаларны да аны үтәргә мәҗбүр итә.

Ә инде адашкан харидҗитларга килгәндә, алар килешүләрне һәм вәгъдәләрен үтәмиләр. Алар мөселман иленә иминлек гарантиясе белән кергән кешеләрне үтерәләр. Моннан тыш, үзләре дә, ниндидер җиргә кереп, анда яшәүчеләрдән иминлек гарантиясе алып, аларны үтерә һәм аларның мөлкәтенә һөҗүм итә башлыйлар.

Берәр илгә керү өчен визалар үтәлергә тиешле һәм бозылмаска тиешле килешү булып тора. Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) әйтте:

مَا نَقَضَ قَوْمٌ الْعَهْدَ قَطُّ، إِلَّا كَانَ الْقَتْلُ بَيْنَهُمْ

«Әгәр берәр халык килешүне бозса, алар арасында һичшиксез үтерү булачак (бер-берсен үтерә башлаячаклар)».

әл-Хәким «әл-Мүстәдрак» та, әл-Альбани аның дөреслеген раслады.

Һәм дә Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) әйтте:

مَا نَقَضَ قَوْمٌ الْعَهْدَ قَطُّ إِلَّا سَلَّطَ اللهُ عَلَيْهِمْ عَدُوَّهُمْ

«Әгәр берәр халык килешүләрне боза башласа, Аллаһ, әлбәттә, аларга дошманнарын җибәрер».

«Сахих әл-Дҗәмиг» (3240) не кар.

Бу нәкъ менә хариджитлар, аларның барлык төркемнәре белән була торган хәл: алар килешүләрне даими бозалар, хыянәт кылалар, беренче чиратта мөселманнарга карата, ә аннары мөселман булмаганнарга карата; бернәрсәгә дә катнашы булмаган кешеләрне шартлаталар һәм гаепсез җаннарны юк итәләр. Шуннан соң нәрсә була? Шуннан соң алар бер-берсе белән сугыша башлыйлар һәм бер-берсен үтерәләр. Моннан тыш, Аллаһ аларга каршы дөньяның төрле почмакларыннан, аларны үтерүче һәм юк итүче кешеләрне җибәрә. Бу хакта югарыда китерелгән хәдистә әйтелә.

Бервакыт Мүәвия (Аллаһ аннан разый булсын) римлылар белән килешү төзегән дип хәбәр ителә. Һәм шул килешү вакыты тәмамланганчы бик аз вакыт калгач, Мүәвия (Аллаһ аннан разый булсын) гаскәр белән бергә римлылар чигенә таба хәрәкәт итә башлый, килешү вакыты тәмамлангач, аларга һөҗүм итәргә җыена. Шул мизгелдә хайванга атланып бер кеше (Пәйгамбәребезнең (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) сахабәләреннән берсе — Гәмр ибн Гәбәсә) килеп җитә һәм болай кычкыра башлый: «Килешүне үтәгез! Хыянәт итмәгез! Мин Пәйгамбәребезнең (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) шундый сүзләрен ишеттем:

مَنْ كَانَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ قَوْمٍ عَهْدٌ؛ فَلَا يَحِلَّ عُقْدَةً، وَلَا يَشُدَّهَا حَتَّى يَمْضِيَ أَمَدُهَا أَوْ يَنْبِذَ إِلَيْهِمْ عَلَى سَوَاءٍ

«Әгәр кемнеңдер нинди дә булса халык белән килешүе булса, килешү вакыты тәмамланганчы бернинди чаралар күрмәсен, яки килешү йөкләмәләрен туктату турында хәбәр итсен [ике як та бер үк хәлдә булсын өчен»].

Әбү Дауд (2759), әт-Тирмизи (1580) һәм Әхмәт (17015).

Һәм Мүәвия, бу сүзләрне ишеткәч, үзенең ниятләреннән баш тарткан.

Бу риваять турында уйланыгыз! Мүәвия (Аллаһы аннан разый булсын) бит римлыларга һөҗүмгә әзерләнергә генә теләгән, алар белән тынычлык килешүен вакытыннан алда бозарга ниятләмәгән. Аның аларга һөҗүм итү турында уйлары да булмаган. Сахабәләр килешүне бозу һәм хыянәт итү кебек гамәлләрдән ерак булганнар. Ләкин башка бер танылган сәхабә, Гәмр ибн Гәбәсә, аңа Пәйгамбәребезнең (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) тынычлык килешүе тәмамланганчы сугышка әзерләнүне дә тыйганын искә төшергәч, Мүәвия шунда ук буйсына һәм ниятләрен төзәтә.

Ә гаепсез кешеләрнең канын түгүче бүгенге харидҗитлар кебек хыянәтче кешеләр нәрсә эшли? Аларны Аллаһ төзәтсен иде! Алар Исламның йөзен ничек хурлыйлар, Ислам кешеләренә нинди зыян китерәләр!

Килешүләрне төгәл үтәү — Ислам принцибы. Сугыш барганда да килешүләрне үтәргә кирәк. Бигрәк тә башка илгә кергәндә, үзеңне тыныч, ышанычлы һәм куркынычсыз итеп күрсәткәндә, хыянәтчел эш итәргә ярамый.

Хүзәйфә ибн әл-Йәмәнне (Аллаһ аннан разый булсын) һәм аңа Бәдр сугышында катнашырга комачаулаган хәлне искә төшерегез. Хүзәйфә түбәндәгеләрне сөйләгән:

ما مَنَعَنِي أَنْ أَشْهَدَ بَدْرًا إلَّا أَنِّي خَرَجْتُ أَنَا وَأَبِي حُسَيْلٌ، قالَ: فأخَذَنَا كُفَّارُ قُرَيْشٍ، قالوا: إنَّكُمْ تُرِيدُونَ مُحَمَّدًا، فَقُلْنَا: ما نُرِيدُهُ، ما نُرِيدُ إلَّا المَدِينَةَ، فأخَذُوا مِنَّا عَهْدَ اللهِ وَمِيثَاقَهُ لَنَنْصَرِفَنَّ إلى المَدِينَةِ، وَلَا نُقَاتِلُ معهُ، فأتَيْنَا رَسولَ اللهِ صَلَّى اللَّهُ عليه وسلَّمَ، فأخْبَرْنَاهُ الخَبَرَ، فَقالَ:

«Бәдр сугышында катнашуыма бер генә нәрсә комачаулады: мин әтием Хүсәил белән [Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) янына Мәдинәгә] барырга булдык, әмма юлда безне имансыз курайшитләр тотып алдылар һәм әйттеләр: «Сез Мөхәммәд янына барырга җыенасызмы? Без аларга: «Юк! Без бары тик Мәдинәгә барырга телибез» дидек. Шуннан соң алар бездән, без Мәдинәгә барачакбыз, әмма Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) ягында сугышмаячакбыз дигән Аллаһ исеме белән вәгъдә алдылар һәм бездән килешү таләп иттеләр. Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) янына килеп, аңа булган хәл турында хәбәр иткәч, ул болай диде:

انْصَرِفَا، نَفِي لَهُمْ بِعَهْدِهِمْ، وَنَسْتَعِينُ اللهَ عَلَيْهِمْ

«Китегез! Без алар белән төзегән килешүебезне үтәргә һәм аларга каршы Аллаһның ярдәменә өмет багларга тиешбез».

Мөслим (1787)

Бу нинди кыйммәтле дәрес! Курыкма, әгәр кәферләр белән килешүне үтәсәң, ул вакытта бу эш сиңа зыян китермәс. Киресенчә, Аллаһ кушканны эшлә һәм Аңа тәвәккәл кыл! Аллаһы Тәгалә Аның хөкемнәрен саклаучы кешегә һичшиксез ярдәм бирер.

Бүген мөселман һәм мөселман булмаган дәүләтләр арасында килешүләр бар, шулай ук мөселманнар арасыннан аерым шәхесләр һәм мөселман булмаган дәүләтләр арасында килешүләр бар.

Дәүләтләр дәрәҗәсендәге килешүләр бу дипломатик мөнәсәбәтләр һәм гамәлдәге илчелекләр, консуллыклар һ.б. илчелекләр бу инде ике дәүләт арасындагы килешү, аларның бер дәүләт гражданнарының икенче дәүләттә яшәүчеләргә, аларның тормышына һәм мөлкәтенә һөҗүм итәргә хокукы юк дигәнне аңлата.

Виза — ул, асылда, аерым шәхес һәм дәүләт арасындагы килешү. Мөселман булмаган дәүләткә керү өчен виза алу — кешенең бозарга хокукы булмаган килешү, киресе булса, ул хыянәт иткән булып санала.

Берәр илдә яшәүгә рөхсәт алу — бу да килешү!

Гражданлык алу да — килешү! Әгәр кеше яшәүгә рөхсәт яки гражданлык алса, бу илдә яшәүчеләрнең тормышына һәм мөлкәтенә һөҗүм итәргә аның хокукы юк, шулай ук аңа анда бозыклык чәчү тыела.

Танылган галим Ибн Үсәйминнән (Аллаһ аны ярлыкасын) мүәгәхәдләрнең малына кагылырга ярыймы дип сорагач, ул түбәндәгечә җавап бирә: «Мүәгәхәдләрнең малына да, гомеренә дә тияргә ярамый, чөнки Пәйгамбәребез (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) әйтте: «Берәү мүәгәхәдне үтерсә, Җәннәтнең исен сизмәс». Моннан килешүләре булган имансызларның милкенә һөҗүм итүче шул адашкан кешеләрнең нинди җинаять, нинди гаделсезлек эшләгәннәре һәм нинди ялгыш фикергә эләккәннәре аңлашыла. Сүз синең илеңдә килешүдә булучы мөселман булмаган кешеләр турындамы, яисә син килгән илдәге мөселман булмаганнар турында барамы — мөһим түгел. Безгә имансызлар илләрендәге кайбер яшьләрдән мондый сүзләр ишетергә туры килә: «Бу имансызларның милкен бозуның бернинди дә куркыныч юк!». Һәм аларның урамдагы яктырткычларны бозуларын, кибетләргә яки машиналарга һөҗүм итүләрен күрергә була. Бу — хәрам эш. Изге Аллаһ! Бу кешеләр сезгә сыену урыны бирделәр һәм сез хәзер аларның яклавы астында! Сез аларны якламадыгыз, ә алар сезгә яклау бирде! Шуннан соң сез хыянәт итәсезме?! Бу ислам йөзен иң көчле пычраклау!». Әмма чынлыкта бу Исламны хурламый, ә үзләрен Исламда дип санаган кешеләрне хурлый!

Шулай итеп, без шуны нык белергә тиешбез: мөселман булмаган мүәгәхәдләрнең милке кагылгысыз, һәм дә кагылырга рөхсәт бирүче наданнарның һәм адашканнарның төрле фәтваларына игътибар итәргә кирәкми!

Икенче өлеше бу сылтама буенча

Сообщение Ислам террорга каршы. 1 өлеш появились сначала на Ислам .

الحمدلله رب العالمين

أشهد أن لا إله إلا الله وحده لا شريك له وأشهد أن محمداً عبده ورسوله

أَمَّا بَعْدُ

عبادَ الله

Әй Аллаһның коллары, Аллаһтан куркыгыз һәм ошбу көннең — Гарәфә көненең кадерен белегез! Аллаһның (Ул пакь һәм югары), сезгә бу көнгә кадәр гомер биргәне өчен, шөкер итегез. Чөнки Гарәфә көнен данлауны, хөрмәт итүне һәм лаеклы бәяләүне хәзер хаҗда булганнар гына түгел, ә барлык кешеләр дә эшләргә тиеш. Шуңа күрә безгә сезнең белән, быел Мәккәдә Гарәфәдә була алмаган кешеләр өчен, аларга бу көнне ураза (сыямь) кебек бөек гыйбадәт кылу билгеләнгән. Бу Гарәфә көнендәге ураза бик мөһим Сөннәт буларак билгеләнгән. Бу сөннәтне кулдан ычкындырмагыз! Пәйгамбәребездән (Аллаһның аңа салаваты һәм сәламе булсын) Гарәфә көне уразасы турында сорадылар:

يُكَفِّرُ السَّنَةَ الْمَاضِيَةَ وَالْبَاقِيَةَ

«(Гарәфә көнендә ураза тоту) үткән һәм киләчәк ел гөнаһларының кәффарәте булып тора».

Мөслим (1162)

Аллаһ бөек! Гөнаһларыбызның берсенә булса да кәффарәт булуына без ни дәрәҗәдә мохтаҗ. Ә сиңа монда ике ел: үткән һәм киләчәк еллар эчендәге гөнаһларның кәффарәте тәкъдим ителә, әгәр син ихлас Аллаһка гына гыйбадәт кылучы (мүәххид) булсаң, Аллаһы Тәгалә ризалыгы өчен ураза тотсаң. Бу көнне мөселманнарның Аллаһка гыйбадәт кылу урынына ниндидер хурлыклы һәм шелтәле гамәлләр белән мәшгуль булуларын күрү йөрәкне нык әрнетә: музыка һәм җырлар тыңлыйлар, яисә телевизордагы яки ниндидер сайтлардагы пычракны карау белән мәшгуль булалар. Ә кайбер кешеләр гөнаһ кылмасалар да, алар бу көнне гыйбадәт кылудан читкә китәләр, гадәттә тыелмаган (хәрамга кермәгән) эшләрне башкаралар. Ләкин хәзер бу әйберләргә игътибарны юнәлтү вакыты түгел! Карасаң, кайбер кеше ниндидер экскурсияләрдә йөри яки бер караганда рөхсәт ителгән әйберләр белән мәшгуль була, ләкин Сүбехәнәллаһ! Аллаһ исеме илә ант итеп әйтәм, Аллаһ (Ул пакь һәм югары) биргән мөмкинчелекне бер караганда рөхсәт кылынган нәрсәләргә алмаштырып, ул кеше нинди зур югалту кичерә.

Шуңа күрә мин иң элек үземне, ә аннан сезне, безләрне, быел Мәккәгә хаҗ кылырга бара алмаган кешеләрне, Гарәфә көнендә күбрәк Аллаһы Тәгаләнең Китабын укырга, Аллаһны (Ул пакь һәм югары) зекер итәргә, гафу сорап һәм тәүбә кылып күбрәк дога кылырга чакырам. Һәм кемнең мөмкинчелеге бар, ул көнне чын ихластан Аллаһ (Ул пакь һәм югары) ризалыгы өчен ураза тотып (сыямь) үткәрсен.

Шулай ук шуны да искәртәм, Аллаһның коллары: гомумән, Зөлхиҗҗә аеның беренче ун көне — ул елның иң бөек һәм иң яхшы көннәре. Бу чор — Аллаһка (Ул пакь һәм югары) гыйбадәт кылу, Аңа чын йөрәктән омтылу өчен билгеләнгән вакыт. Аңа дога кылып сорау, Аны зекер итү, Аңа шөкерана кылу, Аны данлау һәм олугълау өчен. Шуңа күрә бу көннәрдә сезне Аллаһка (Ул пакь һәм югары) якынайтучы гамәлләр кылу белән башка вакыттан да күбрәк мәшгуль булыгыз: ураза тотумы, намаз укумы, сәдәка бирүме, яки Аллаһ ризалыгы өчен кылынган башка изге гамәлләрме. Чөнки бу вакыт Галәмнәрнең Раббысы Аллаһка омтылу чоры. Әгәр дә син хәзер ашыкмасаң, кайчан ашыгырга җыенасың?! Әгәр дә шуның өчен билгеләнгән бу вакытта һәм чорда тәүбә итмәсәң, алайса кайчан?!

Шулай ук, әй Аллаһның коллары! Бу көннәрдә күп кешеләр оныткан Сөннәт: тәһлил (ләә иләһә иллә Аллаһ), тәкбир (Аллаһу Әкбәр) һәм тәхмид (ӘлхәмдүлиЛләһ) кебек зикерләрне әйтү. Аллаһы Тәгалә Коръәндә бу хакта болай ди:

وَاذْكُرُوا اللَّهَ فِي أَيَّامٍ مَّعْدُودَاتٍ

«Билгеле көннәрдә Аллаһны искә алыгыз».

Коръән,»Сыер» сүрәсе, 2:203

Ибн Габбәс (Аллаһ аннан разый булсын): «Билгеле көннәр – ул Зөлхиҗҗә аеның ун көне», — дигән.

Һәм дә әл-Бохари үзенең «Сахих» ында Әбү Һурәйра (Аллаһ аннан разый булсын) һәм Габдуллаһ ибнү Гомәр бу Зөлхиҗҗә аеның ун көнлегендә базарларга чыгып, анда тәкбирләр әйткәннәр дип хәбәр ителә. Һәм кешеләр дә, аларның үрнәгенә ияреп, шулай ук тәкбир әйтә башлаганнар:

اللهُ أكبرُ اللهُ أكبرُ، لا إلهَ إلَّا الله، واللهُ أكبر اللهُ أكبر، ولله الحَمد

«Аллаһу Әкбәр, Аллаһу Әкбәр, Лә иләһә илләЛлаһ, Аллаһу Әкбәр, Аллаһу Әкбәр үә лиЛләһил хәмд!»

Без Аллаһтан (Ул пакь һәм югары) бу ун мөбарәк көнне иң яхшы итеп файдаланырга рөхсәт итүен, безне чын күңелдән тәүбә итүгә (тәүбәтүн-нәсух توبة النصوح) юнәлтсен дип сорыйбыз. Аллаһы Тәгалә безне тотып алып, иң хәерле ысул белән изгелек юлына бастырсын иде. Аллаһы Тәгалә шушы гыйбадәт аралыкларын Аңа табышлы һәм отышлы кылсын иде. Ул безгә Аны зекер кылырга, Аңа шөкер итәргә һәм иң күркәм юл белән табынырга ярдәм итсен иде.

Сообщение Гарәфә көне дәрәҗәләре появились сначала на Ислам .